گورستان تاريخى روشن‌آباد ( روشنوا مصّاده ) در اطراف گنبد و بارگاه اين امامزاده از گذشته دور كه حداقل ميتوان با استناد به نوشته‌هاى ابن اسفنديار براى آن تاريخ 1000 ساله متصور شد ، قبرستان و سنگ مزارهاى باارزشى وجود داشت كه متاسفانه بسيارى از سنگ‌هاى آن دفن ، حمل و يا متلاشى شده‌اند . رابينو در ديدار خود از اين محوطه در اواخر دوره قاجار آن‌را « گورستان بزرگ » ناميده بود . 7 در اين قبرستان شخصيتهاى نظامى ، اجتماعى و مذهبى متنفذ و بزرگى آرميده‌اند كه بنا بر شأن اجتماعى و موقعيت طبقاتىشان ، پس از مرگ بر سر گورشان سنگ مزارهاى مجلل و باشكوهى را نهاده‌اند . تعدادى از اين سنگها را يافته ، تصويربردارى نموده و در صفحات بعد ارائه كرده‌ايم . بنا به قول راويان بومى و مسن كه نگارنده در سال 1368 در دو روستاى اطراف با آنها مصاحبه حضورى داشته ، اين گورستان تا سالهاى 5 - 1320 خورشيدى بسيارى از سنگ‌ها را بر قبور محفوظ كرده بودند كه تعدادى از آنها 800 ساله ( متعلق به اواخر عصر سلجوقى و اوايل عصر مغول ) بوده‌اند . البته هم‌اكنون هم سنگ مزارهائى به تاريخهاى 864 ، 865 ، 960 و 963 يافت ميشوند كه از آنها هم در سال 1376 تصويربردارى نموده‌ايم . اكثر اين سنگها به مرور زمان مخصوصا در زمان محوطه‌سازى بيرون امامزاده در محل خود دفن شده‌اند و تعدادى هم به گورستانهاى روستاهاى اطراف منتقل گشته‌اند . البته در بعضى از روستاها از جمله شموشك سنگ مزارهاى بسيار قديمى شبيه سنگهاى روشن‌آباد وجود دارند كه متعلق به خود همان گورستانها هستند . در پايان اين قسمت بر اين امر تاكيد مىگردد كه محوطه روشن‌آباد غير از بناى تاريخى ، كتيبه‌هاى قديم ، گورستان و سنگ مزارهاى آن ، از چند منظر ديگر هم قابل توجه و درخور تامل است كه يكى از آنها عنايت و توجه سلاطين ، شاهزادگان و امراى كشورى و لشكرى تيمورى به اين ناحيه بوده است . اين موضوع خود دلايل جداگانه‌اى دارد كه بطور اختصار به آنها پرداخته مىشود : 1 - منطقه استراباد يكى از نقاط مهم براى كروفر سلاطين ، شاهزادگان و امراى تيمورى محسوب مىشد . دلايل اين امر را در زمان شرح وقايع عصر تيمورى در ايران و استراباد و چگونگى حضور شخصيتهاى يادشده تيمورى در اين خطه از نظر گذرانديم . بعلاوه وجود چند بنا ، كتيبه‌ها ، دربها و سنگ مزارهاى مجلل اين دوران نشان از توجه به اين ناحيه در اين