اسد الله معطوفى

322

سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )

تعدادى از خاندان « قاضى » هاى فعلى شهر گرگان نيز از بازماندگان و احفاد همين شخص محسوب مىشوند . حمام قاضى كه در عصر صفويه در گذر باغشاه محله نعلبندان استراباد ( در ضلع شرقى قنسولگرى روسيه ) ساخته شده بود نيز متعلق به همين خاندان بود . بقاياى اين حمام تا دهه چهل خورشيدى هنوز به چشم مىخورد و از آثار باارزش تاريخى گرگان محسوب مىشد . بناى امامزاده روشن‌آباد با توجه به توضيحات داده شده ، بسيار قديمى و از نظر فنون معمارى زيبا و قابل توجه است . كارشيو يا پلان آن 8 ضلعى با فضاى داخلى مربع شامل رواق و حرم 4 گوش مىباشد كه مصالح اصلى آنها آجر ، گچ ، خاك و آهك است . در فضاى داخلى ، در ناحيه انتقال زير گنبد و جداره‌هاى داخلى و نيز ناحيه عرقچين ، تزئينات گچى شامل نقوش اسليمى و كاربندى بر روى زمينه آبى لاجوردى و چند رنگ ديگر را داشت . در فضاى بيرونى ، ايوانى ورودى به چشم مىخورد كه بدون اسپر ( پايه ) قابل توجه هستند . در هر 8 ترك ( 8 گوش ) بيرونى بنا طاق‌نماهائى با طاق جناغى ايجاد شده‌اند كه در ميان يكى از اين طاقنماها ، ورودى بقعه را تعبيه كرده‌اند . گرداگرد بناى اصلى پاگرد يا تراسى وجود دارد كه سقف آن سفالى و حدود 30 ستون چوبى چهار ترك باريك سقف پاگرد را بر فراز آن نگه داشته‌اند . در اينجا براى گنبد چبيره ( مراحل تدريجى تبديل مربع فضاى داخلى براى دايره گنبد ) به كار نرفته ، بلكه 4 گوشواره ( پتگين ) در 4 كنج زمينه را به 8 ضلعى تبديل و سپس گنبد آجرى ( عرقچين ) دو پوسته دقيقا بر فراز جرز ، گوشواره‌ها و مرقد قرار گرفته كه از خارج داراى كمربند بلندى با 12 طاق‌نما با طاقهاى جناغى مىباشد . پس از اين قسمت و بالاى طاقنماها گيلوئى ، دندانه اره‌اى در دو رديف قرار گرفته كه پس از آنها با آجر نر بخش بالائى كمربند را گرد كرده و گنبد خارجى و اصلى را بر روى استوانه شكم‌دار و دو رديف گيلوئى دانه‌اره‌اى رو به بيرون قرار داده و پس از آن گنبد كوتاه انتهائى را تعبيه نموده‌اند . اين گنبد در گذشته كاشىكارى معرق ( رنگارنگ با نقش گل ) فيروزه‌اى زيبا و پركارى داشت كه هم اكنون كاملا از بين رفته است . به هر صورت گنبد روشن‌آباد را همچون گنبد قدمگاه نزديك نيشابور ، امامزاده حمزه در عبد العظيم رى ، گنبد شيخ عطار در نيشابور ، گنبد روى مرقد تيمور و چند مكان ديگر بايد جزو گنبدهاى ساقه‌دار محسوب نمود . 3 سردر ورودى متصل به محيط مقبره يا بقعه داراى ايوان گچبرى با نقوش اسليمى و