اسد الله معطوفى
30
سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )
هستند ، در درون گورهاى اين عهد ، در حقيقت بخاطر تغذيه براى زندگى پس از مرگ بوده است . اين مسئله در مورد اشياء موجود در تعدادى از قبور منطقه تورنگتپه و شاهتپه گرگان نيز مصداق مىيابد . مثلا پس از كاوشهاى هيات آمريكائى دانشگاه پنسيلوانيا زير نظر وولسين ، در لايههاى بالاى 6 متر ، بقاياى گورستان دوران آهن كشف گرديدند كه 1 تا 2 متر ضخامت داشتند . در درون قبور اين لايه وسايل مورد احتياج روزمره مردگان ( همچون دوره حيات ) بدست آمدهاند . در بخش زيرين اين لايه بقاياى ديوارى مربوط به ماقبل تاريخ كه نشان از آتشسوزى مهيبى هم داشت و نيز 45 قبر همراه با وسايل سفالى ( قرمز ، سياه و خاكسترى ) كشف گرديدند كه شباهت زيادى به شيوههاى تدفين شاهتپه استراباد و تپه حصار دامغان ( لايه III ) داشتند . 10 معمولىترين روشهاى تدفين در دوره يادشده در ايران ، دفن مردگان به پهلوى چپ يا راست و يا به صورت طاقباز بوده است و در هر سه حالت شامل « خم شده » ، « جمع شده » و « چمباتمه » مىشدند . البته طريقه تدفين به حالت طاقباز بهندرت مشاهده شده است . نكته قابل توجه اينكه در يك منطقه ، سمت قرار گرفتن اجساد يكسان نبوده بلكه اجساد را در جهتهاى مختلفى دفن مىكردند و لذا در هزاره اول براى تدفين ، قانونمندى خاصى وجود نداشته است . اين مسئله در قبور لايه زيرين شاهتپه و آقتپه گرگان هم ديده شده است . 11 غير از وسايل مربوط به تغذيه ، ظروف و . . . ، ادوات جنگى نيز از وسايل مهمى محسوب مىشدند كه مىبايد به همراه مرده دفن مىگرديدند كه يكى از دلايل آن نخست جنگاور بودن متوفى و ديگرى دور كردن ارواح پليد از دور مرده بوده است . اين وسايل جنگى پس از آغاز دوره اسلامى تاريخ ايران ، نقشهايشان بر روى سنگ مزارها حك گرديدند .