ايوان غربى مسجد جامع گرگان كتيبه‌ها ، سنگ‌فرمان‌ها و سنگ‌وقف‌ها اين ايوان تا اواخر عصر ناصر الدين شاه قاجار سقفى سفالى ، طاقچه‌هاى متعدد و مقرنسهاى درشت و زيبائى داشت . بعدها با تعميراتى كه در دوره پهلوى اول انجام گرفت ، سبك و فرم جديدى به آن داده شد ، سپس با تعميرات چند دهه اخير معمارى اصلى آن تقريبا تغيير كلى يافت . تصاوير مربوط به دو مقطع تاريخ اين ايوان را در صفحه بعد ارائه داده‌ايم . اهميت اين ايوان نسبت به ايوان شرقى از آن جهت مىباشد كه سنگ‌نبشته‌هاى تاريخى متعددى را در بدنه خود جاى داده است . اين سنگها بر دو دسته‌اند : 1 - فرمان‌سنگ‌ها 2 - سنگ‌وقف‌ها كه همگى به خط نسخ يا نستعليق هستند . قديمىترين سنگ اين ايوان متعلق به سال 862 ه ( عصر سلطان ابو سعيد تيمورى ) است كه به فرمان جهانشاه تركمان قراقويونلو نگاشته و بر ديوار ايوان نصب كرده بودند . بعلاوه اين فرمان‌سنگ را بايد بزرگترين و مفصل‌ترين سنگ‌نبشته تاريخى ايوان مسجد جامع گرگان دانست . در مقابل جديدترين آنها هم سنگ وقف مربوط به بىبىخانم مىباشد كه يكدانگ از حمام قاضى در بازار نعلبندان شهر استراباد ( كه هنوز مخروبه آن باقيست ) را وقف روشنائى همين مسجد نموده بود . بيشترين سنگها متعلق به عصر صفوى و در بين اينها هم اكثرا مربوط به عهد حكومت شاه طهماسب اول است . لازم به ذكر است كه در عصر اين سلطان صفوى ، چندين فرمان سنگ به نقاط مختلف ايران فرستاده و الصاق گرديده بودند ، مخصوصا در مسجد جامع اصفهان تعداد زيادى سنگ‌فرمان وى بر سردرها و راهروها هنوز به چشم مىخورند . 29 نمونه‌اى از اين‌گونه سنگ‌ها را براى مقايسه با سنگهاى منطقه استراباد ( گرگان فعلى ) در صفحات بعد آورده‌ايم . بعلاوه يك سنگ‌فرمان ديگر هم از شاه طهماسب متعلق به سال 962 ه در موزه سنگ گرگان نگهدارى مىشود كه معلوم نيست در كجاى شهر بوده و به اين موزه منتقل شده است . احتمال دارد اين سنگ‌فرمان با توجه به مضمون آن در يكى از بازارهاى شهر استراباد ( نعلبندان يا بازار كهنه ) نصب شده بود كه بخاطر كنده شده از محل نصب ، بعدها به اين موزه انتقال داده‌اند . حال در پايان اين قسمت به ارائه تصاوير كتيبه‌هاى سنگى ( سنگ‌فرمانها و سنگ‌وقف‌هاى ) موجود در اين ايوان به همراه متن آنها و به ترتيب قدمتشان مىپردازيم .