اسد الله معطوفى

251

سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )

نوسانهاى حرارتى محيط خارج از طريق جدار بنا به داخل آن شديد نيست . 23 احتمالا يكى از دلايل مقاومت 900 ساله منارهء مسجد جامع گرگان در اين منطقه مرطوب ، بخاطر همين نكته فنى بوده است . سبك آجر چينى و مخصوصا استفاده از آجر در طرح روى بنا از مشخصات بارز هنر عصر سلجوقى است . 5 متر از پايه اين مناره در درون ساختمان سردر جنوبى قرار گرفته و در امتداد آن 6 متر ساقه و بدنه بيرونى آن با پلان مدور قرار گرفته كه بر فراز اين قسمت بخش موذنه چهارضلعى ساخته شده از چوب سرخدار به ارتفاع 5 / 2 متر واقع گرديده است . پوشش اين موذنه شيروانى سفالى با شيب به سوى چهار طرف مىباشد . راه ارتباطى آن شامل 47 پله حلزونى شكل و تعبيه شده در داخل بدنه ( ساقه ) مناره مىباشد . بسيارى از مناره‌هاى شمال ايران ( گيلان و مازندران ) نيز چنين پلكانهاى حلزونى و تزئينات برونى آجرى دارند . 24 البته روكارى ( نماى ) ابنيه در ايران در دوره اسلامى به‌طور كلى به سه شكل عمده بوده‌اند : 1 طرح آجر 2 طرح گچ 3 طرح‌هاى سفال لعابدار . 25 مورد اول را در همين مناره مسجد جامع گرگان ، ميل گنبد قابوس ، پل آق‌قلعه و ميل يا برج رادكان ميتوان ديد . در مورد دوم بايد از محراب امامزاده نور ، محراب امامزاده روشن‌آباد و محراب دوره ايلخانى امامزاده يحيى شهر گنبد قابوس نام برد . اما در مورد سوم ، در اين خطه بخاطر رطوبت هوا و فرسايش‌هاى جوى چيز قابل توجهى باقى نمانده است . ولى نمونه‌هائى در گنبد امامزاده روشن‌آباد و بخش درون حرم آق‌امام مينودشت ( مقبره محمد بن زيد علوى ) ، امامزاده يحيى شهر گنبد و چند مكان ديگر وجود داشتند . در كتيبه‌هاى برج و مناره‌ها هم تا اين تاريخ يكى از خطوط مورد استفاده ، خط كوفى بود چنان كه در نگارش كتيبه‌هاى برج گنبد ، رادكان ، مناره مسجد جامع و بدنه بناى امام‌زاده نور معماران و هنرمندان خطاط از همين خطه بهره برده‌اند . به همين دليل بطور مختصر انواع اين خط را در زير معرفى مىكنيم : 1 - كوفى ساده به صورت اصلى و بدون ملحقات و تغييرات . 2 - كوفى گوشه‌دار ( معقل ) كه حروف به صورت شمسه‌هاى افقى و عمودىاند و در آنجا انحنائى نيست . اين خط به كوفى بنائى هم معروف است . از اين خط براى نماى آجركارى امامزاده نور گرگان بعنوان كلمات الله ، على و محمد استفاده كرده‌اند . در يك مورد هم بر روى يكى از سنگ مزارهاى آق‌امام روستاى سيجوال بندر تركمن و نيز يكى از سنگهاى