عظمت بود . صنعت سفال‌سازى ، شيشه‌گرى ، كاشىسازى و . . . كارگاههاى آن به رى ، كاشان و ساوه پهلو مىزد . 8 بعلاوه تجارت با خراسان ، ماوراء النهر و ساير نقاط ، اين ايالت و تختگاه آن‌را مركز ثقلى براى دادوستد كرده بود . اما دريغا كه زلزله ويرانگر سال 260 ه ، طاعون وحشتناك سالهاى 9 - 378 ه ، درگيريهاى متعدد بين قشون حكومتهاى كوچك محلى يعنى زياريان ، آل بويه ، سامانيان و علويان بر سر تصرف اين ايالت ، اين خطه را به ويرانى كشاند و انحطاط و نابودى را به همراه آورد . 9 در پايان اين قسمت نگاشته‌هاى متون موثق و قديمى را درباره شهر جرجان در زير مىآوريم . يعقوبى آورده است : « خراج جرجان 10 ميليون درهم است . . . انواع جامه‌هاى حرير ، شتران تنومند و درخت خرما فراوان دارد » . 10 ابن حوقل به سال 335 ه . نوشت : « اصل ابريشم طبرستان از ولايت جرجان بدست آيد . . . دانشمندان معروف دارد . اغلب توابع آن كوهستانها و قلعه‌هاى استوارى است كه شمار آنها از 1000 بيشتر است و عوايد آن به وشمگير بن زيارى و بهستون بن وشمگير مىرسد كه حدود 200000 تا 2000000 درهم است » . 11 اصطخرى در اواخر قرن 4 ه مىنويسد : « . . . در نواحى جرجان آسيابها بسيار باشد و نواحى كشاورزى فراوان و چون از عراق گذرى هيچ شهرى جامع‌تر از جرجان نيست . جرجان به استراباد نزديك و بندر بزرگ آن آبسكون است » . 12 مقدسى در همين قرن مىنويسد : « . . . از گردشگاههاى زمين بهتر از آن از نظر ساخت گرگان است . شهر بازار ، كاروانسراها و مساجد زيبا دارد كه مساجد را نقاشى كرده‌اند ( احتمالا كاشىكارى و كتيبه‌هاى متنوع بوده‌اند ) . . . پيران با دين و دانش و ثروت دارد . . . خطيب ايشان حنفى ( سنى ) است . آخر ( آخور ) شهرك روستاى دهستان در سمت راست جاده به سوى رباط است كه آتشگاهى ( متعلق به زرتشتيان ) دارد و از ديه‌هاى دور ديده مىشود . كراميان در شهر خانقاههاى بسيار دارند . . . در گرگان پيروان مذاهب كشاكش بسيار دارند كه ميان حسنيان و كراميان سخت شگفت‌انگيز است » . 13 متاسفانه بعد از قرن 3 - 4 مخصوصا از قرن 6 - 7 ه . ق بنا به دلايلى كه از آنها ياد شد ، شهر جرجان رو به ويرانى رفت و جايگاه و اعتبارش را به شهر استراباد سپرد . از اين تاريخ به بعد متون موثق بطور كلى به منطقه يا ناحيه گنبد قابوس اشاره كرده‌اند . مثلا ابن اسفنديار در سال