اسد الله معطوفى

196

سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )

به روايت بخش تعليقات طبقات ناصرى ، عبد الحى حبيبى آورده كه : « مزار امام يحيى در سرپل است و او در قريه ارغوى ( قراغوى كنونى ) جوز جانان به شهادت رسيد » . اين قريه هم‌اكنون در يك و نيم كيلومترى شرق شهر فعلى سرپل در شمال افغانستان بين بلخ و ميمنه قرار گرفته و كتيبه‌اى به خط كوفى دارد كه بر آن نوشته شده : « هذا قبر السيد يحيى بن زيد بن على بن حسين بن على بن ابى طالب قتل به ارغون فى سوم الجمعه فى شهر شعبان المعظم سنه خمس و عشرين و مائه قتله مسلم بن احوز فى ولايت نصر بن سيار فى ايام الوليد بن زيد لعنهم الله . . . » . 33 عده‌اى از پژوهشگران معاصر هم بقعه يحيى بن زيد را حاليه در منطقه سرپل خطيب ايالت جوزجان افغانستان دانسته و آن‌را بنام « امام خرد » ناميده‌اند . 34 اتفاقا در حوالى تهران هم بقعه‌اى داريم كه متن كتيبه روى صندوق آن ، آن‌را متعلق به يحيى بن زيد مىداند . 35 مورد جالبتر آنكه ابن فندق هم در قرن 6 ه نوشته است : « در بازار سبزوار بقعه‌اى منسوب به يحيى بن زيد است كه زيارتگاه اهالى مىباشد » . 36 بنابراين « امام‌زاده يحيى » فعلى كه بعنوان « قره‌امام » مورد توجه تراكمه تسنن منطقه نيز هست ، محل دفن يحيى بن زيد نمىتواند باشد . شايد اين مكان محل دفن محمد بن جعفر صادق معروف به « ديباج » باشد ، چرا كه بعضى از متون تاريخى اشاراتى به آن دارند كه در زير به چند نمونه از آن‌ها اشاره مىكنيم . در متن عربى تاريخ جرجان ابن سهمى ( قرن 5 ه . ق ) آمده ( ترجمه آن ) : « محمد بن جعفر بن محمد بن على بن حسين بن على بن ابى طالب كنيه‌اش ابا جعفر و لقبش ديباج به همراه مامون به جرجان بيامد و در همان سال ورود ( 203 ه . ق ) درگذشت » . سپس علت مرگش را اين گونه بيان مىكند : « سبب موته انه جامع و افتصد و دخل الحمام و مات » . يعنى او رگ زد سپس داخل حمام شد و مرد . و در ادامه محل قبر او را در جرجان معروف به « قبر داعى » معرفى مىكند . 37 ديباج را محمد بن عبد الكريم بن احمد شهرستانى ( متوفى 548 ه ) رهبر گروه عماريه دانسته كه : « ريشه در فرقه اماميه داشت . ديباج در سنه 200 در مكه خروج كرد و در سنه 203 در جرجان بمرد » . 38 مولفان حبيب السير و تاريخ گزيده ، قبر او را در « گور سرخ جرجان » ذكر كرده‌اند . 39 در بعضى از منابع تاريخى زيديان خروج كرده در مكه ( احتمالا بقاياى زيديان ) را طرفداران او