اسد الله معطوفى
156
سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )
باشند ؛ زيرا پس از غلبه آنها بر اين مناطق و مخصوصا دژهاى بزرگ ، قطعا براى مدتى در آنها اطراق مىكردند . بنابراين اينها هم مىتوانستند متوفيان خود و يا نيروهاى مسلح خويش را كه در زمان هجوم كشته شده بودند ، در همينجا دفن كنند . به هر صورت شيوه تدفين اجساد در قبور بدست آمده تعدادى شبيه دفن مردگان اواخر عصر اشكانى و اوايل عصر ساسانى است . يعنى دفن در خمره ، دفن در تابوت به شيوه طاقباز و چمباتمه ، و دفن در دل خاك به صورت طاقباز و مخصوصا به پهلو به صورت چمباتمه . به همراه تعدادى از اين اجساد وسايل روزمرهء زمان حيات ، سلاحهاى جنگى ، انواع وسايل سفالى ( خاكسترى و قرمز ) به خاك سپرده شدهاند . در زمان كار ميدانى و مردمنگارى اين نگارنده در سالهاى 1365 تا 1367 خورشيدى ، در منطقه گميشان ، آلتين تخماق ، سد وشمگير ( در روستاهاى انبار الوم و اطراف بقعه زكريا پيغمبر ) و سپس در ناحيه كلاله ( روستاهاى يساقلق ، گوگجه ، تمرقرهقوزى و زاو پائين ) راويان تركمن و غير تركمن نقل مىكردند كه در طى سالهاى متمادى اجساد چندى در مسير اين ديوار تاريخى از درون تابوتهاى سفالى و خمرههاى سفال قرمز به همراه وسايل متعدد و متنوع ، توسط حفاران غيرمجاز كشف شدهاند . آنچه را كه بوميان اين نواحى ديدهاند در حقيقت بقاياى غارتشده اين وسايل بوده كه چند نمونه تكههاى متفرق آنها را نگارنده در همان سالها تصويربردارى نموده و براى آشنائى نمونههائى را هم در صفحات بعد ارائه داده است . البته هيئتى هم در دهه پنجاه از مركز به منطقه اعزام و اقدام به حفارىهاى مجاز و علمى نمودهاند كه آنها هم قبور متعددى را كشف كردند . تصاوير مربوط به كاوشهاى اين هيئت هم ارائه شده است .