اسد الله معطوفى
142
سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )
چينه را حفظ كردهاند . به نظر مىرسد تدفين طاقباز اشكانى در كنگاور همدان و در صخرهء بدون تابوت يادگارى از عهد هخامنشى است كه پارتيان درصدد احياى سنتهاى گذشته بودهاند . ب : تدفين طاقباز در درون تابوت و خمرههاى سفالين نيز در همان جهات قبلى انجام مىشده است . بيشتر تابوتهاى سفالين سادهاند و مردگان به صورت كامل درون آنها غنودهاند . شواهدى وجود دارد كه انديشههاى مزديسنا در دوران پارتيان رعايت مىشدهاند ، ولى از رفتار و طرز تدفين مردگان در كنگاور ، همدان ، شوش ، نسا و ساير ميدان هاى متعدد فرهنگ و تمدن اشكانيان ، چنين برمىآيد كه تدفين مردگان در تابوت روشى مبتنى بر آيينهاى مزديسنا نبوده است . 24 قابل ذكر است كه اين نگارنده نمونه شكسته چنين تابوتى را چندى پس از حفارىهاى غيرمجاز سودجويان به سال 1367 خورشيدى بين روستاى تمرقرقوزى و يساقلق شهر كلاله ( حدود 100 كيلومترى شرق شهر گرگان ) در مسير ديوار دفاعى ديده است كه تصوير آنرا هم در صفحات بعد ارائه دادهايم . بايد توجه داشت كه بسيارى از مورخين ديوار دفاعى را منتسب به دوران اشكانى نمودهاند . اخيرا ( سال 1367 ش . ) در شوشتر هم تابوتهاى سفالينى از دوره پارتها بدست آمده كه به لعاب آبى فيروزهاى آراسته بوده و انواع اشياء را در كنار تابوت و در دخمه براى مردگان باقى نهادهاند . روشى كه در دفن تابوتها و نهادن اجساد در درون آنها در كنگاور و همدان رواج داشت ساده و بىپيرايه بودهاند . در اين سبك تدفينها هيچگونه لوازمى به همراه مردگان دفن نشده است يا سكهاى زير سر آنها نگذاشتهاند . اين شيوه صرفا مربوط به دوره هخامنشى است كه با تدفينهاى طاقباز تابوتهاى چشمه تختجمشيد كاملا تطبيق مىكنند . سكه نهادن زير سر مردگان يا در دهان و كف دست آنان ، در اين دوران ( عصر اشكانى ) بين مردم ايران ، سوريه ، بين النهرين و افغانستان متداول بوده است . گذشته از وجود سكهها ، اشيا و ابزار زندگى و خوراك ، سفالينهها ، و زر و زيورهاى جوار مردگان راهنماى خوبى است كه از آن طريق قدمت گورها و نيز معمارى وابسته به آنها قابل تشخيص گردند . در ناحيه اصلاندوز آذربايجان ( بخش گرمى ) هم تپهها و گورستانهاى تاريخى متعلق به عصر اشكانيان وجود دارند . تعدادى از قبرهاى اين گورستانها تختهسنگها و