اسد الله معطوفى
139
سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )
درگير جنگهاى طولانى و فرسايشى شد . ماركوارت مينويسد : « از عصر اردوان هيركان ( گرگان ) در تصرف خاندان بزرگ گودرز قرار گرفت طوريكه نوعى حكومت شاهى هيركانيان را تا قرن 2 م ايجاد كرده بودند » . 11 اتفاقا پس از يك سرى از جنگها ، هر دو پى به توطئه اشراف جامعه عصر خويش بردند . بنابراين براساس يك توافق وردان فقط به قبول پادشاهى تن داد و گودرز هم به سال 43 م به هيركانيه بازگشت تا به حكومت در اين منطقه بسنده كند . 12 برخى از مورخين و پژوهشگران معتقدند از بين چند خاندان بزرگ ايران عصر اشكانى مثل سورن ، كارن ، اسپهبد و . . . ، اين سومى را مستقر در دهستان گرگان و عدهاى هم در خود گرگان دانستهاند . 13 گروهى نيز خاندان پهلو ( پهلوا ) را به گرگانىها منسوب نموده و اصل آنها را متعلق به همين ناحيه دانستهاند كه بعدها مجبور شدند به سيستان بروند . 14 در عصر حكمرانى بلاش اول ( اشك 22 ) كه در سال 52 به حكومت رسيده بود ، همزمان با جنگهاى طولانى بر سر ارمنستان : « ناگهان هيركانىها عصيان نموده حكومتش را به لرزه درآوردند » . به نوشته تاسيتوس ( سالنامهها ، كتاب 14 ، بند 35 ) آنها حتى هيئتى را عازم دربار امپراتور روم كردند ( 58 م ) . 15 هرچند كوربولون سياستمدار و سپهسالار نظامى كهنهكار رومىها از اين تماس به عنوان عامل فشار بر دربار بلاش بهره برد ، ولى كمكى به گرگانىها نكرد و همين امر سبب سركوب شورشيان گرگانى هم شد . 16 اما در همين زمان اتفاق ديگرى افتاد كه سبب تحريك مجدد گرگانىها شد ، و آن اينكه كوشانىها در شرق مرو را از قلمرو پارتها جدا كرده و خود را به سرحدات گرگان رساندند . آنها با گرگانىها اتحادى را سازمان دادند تا بتوانند به راحتى به مقاصد بعدى خود برسند . اهميت گرگانىها در اين دوران هم براى رومىها و مخصوصا كوشانىها بدينجهت بود كه محصولات تجارى هند ، روم و چين از راه جيحون به سوى درياى خزر و نيز راه ابريشم در رفتوآمد بود . 17 به تعبير ديگر پارت و گرگان سر راه تجارت عمده چين به روم قرار داشتند . ابريشم چين ، پارچههاى پنبهاى و آهن مرغوب از همين مسير به روم و حتى مصر مىرسيد . در اهميت گرگان اين دوران همين بس كه پيگولوسكايا معتقد است واژه شهرستان در كتاب پهلوى « شهرستانهاى ايران » معرف شهرهاى عمده استانهائى همچون خوارزم و گرگان بوده است . 18