اسد الله معطوفى

1215

سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )

در دو طرف ستون‌ها ، اتاقهاى بزرگى است كه بر ديوار آن‌ها نيز نقاشيهاى زيبايى است كه از آن‌ها من تمثال‌زنى را كه در حال كشيدن كمانچه است نقاشى كردم . بالاى اين اتاق‌ها طبقه ديگر بنا است كه از اتاقهاى آن منظره زيبايى از شهر ديده مىشود . پشت ديوانخانه اندرون بزرگى است كه درهاى ورودى قطورى دارد » . درباره اين نقاشىها ، كاشىها و ساير تزئينات وكيل الدوله هم در گزارشات خود در جولاى 1913 م ( شوال 1331 ه . ق ) چنين نوشته است : « . . . آجرهاى كاشى كه اطراف عمارت آقا محمدخانى نصب بود ، عكسهاى مختلف سلاطين صفويه و عكس شيخ صنعان و شاگردانش بود . امير توپخانه [ غلامحسين خان سردار افخم ، حاكم استراباد و پدر عباسقلى خان سرتيپ - نگارنده ] امر كرده آجرها را برداشته و بعضى را به روس‌ها فروخته و اكثر را جزء صندوقخانه [ محل ذخاير دولتى مربوط به حاكم شهر استراباد - نگارنده ] قرار داده تا حمل به تهران نمايند » . اين مجموعه ابنيه تاريخى كه مهمترينشان عمارت حاكم ( دار الحكومه ) و كلاه‌فرنگى ( بناى مخصوص پذيرائى ميهمانان و ديدارهاى سياسى ، رسمى و تشريفاتى ) بود ، داراى كاشىكارىها ، نقاشىها ، حكاكىها و كتيبه‌هاى متعدد بود كه متاسفانه در طول تاريخ از بين رفته‌اند . فقط چند نقاشى و كاشى و متن چند كتيبه در اسناد و متون تاريخى ثبت و ضبط شده‌اند . از جمله كتيبه‌هاى معروف اين مجموعه كتيبه سنگى روى دروازه دار الحكومه استراباد بود كه رابينو در اواخر دوره قاجار آن‌را ديده و ثبت نموده است . اما معلوم نكرده كه منظور « دروازه بسطام » ( محل ميدان كاخ فعلى شهر گرگان ) يعنى دروازه اصلى و جنوب شهر بوده كه در ضلع شمالى دار الحكومه هم قرار مىگرفت ، يا دروازهء خود محوطه باغ و حياط دار الحكومه . بهر صورت متن اين كتيبه سنگى چنين بود : 87 « بسم الله الرحمن الرحيم انا فتحنا لك فتحا مبينا الحمد لله الواقف على السرائر و الضمائر بعد وقف صحيح مؤبد و حبس صريح مخلد فرمودند بانى بناى خيرات وضع اوضاع قربات كامكار نامدار جمشيد قدر سكندر اعتبار مالك ممالك الاحسان و سالك مسالك الايمان السلطان المؤيد بتائيدات الملك الغفار ابو المظفر آقا محمد خان قاجار تمامى عمارت واقعه جنب انبار دار المؤمنين استراباد با جميع توابع و لواحق كه بانى آن‌ها بندگان ظل الهى مىباشد بر ائمه اثنى عشر عليهم السلام تا ثواب آن عايد روزگار فرخنده آثار خانى گردد . خراب‌كننده و تغييردهنده به لعنت خدا و ائمه هدى گرفتارى باد سنه 1206 » .