اسد الله معطوفى

1213

سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )

كتيبه‌ها و سنگ‌نوشته‌هاى محوطه دار الحكومه استراباد در محله نعلبندان شهر استراباد عهد قاجار ، در منتهى اليه ضلع جنوبى شهر كه متصل به باروى جنوبى و دروازه بسطام مىشد ، محوطه و مجموعه بنائى در يك باغ بزرگ پر از درخت وجود داشت كه به آن دار الحكومه استراباد مىگفتند . اين محوطه كه از محل ساختمان شهردارى تا ميدان كاخ شهر گرگان فعلى ادامه مىيافت ، بر خلاف نوشته‌هاى مولف « جام‌جم » كه آن‌را « از ابنيه شاه شهيد آقا محمد خان » دانسته ، در حقيقت در عصر صفوى ساخته شده بود . بناهاى اين مجموعه از جمله قصرهائى محسوب مىشدند كه در سراسر شمال ايران آن دوران احداث گرديده بودند . اما چون در زمان آقا محمد خان همه بناهاى اين « محوطه بزرگ باغ دار الحكومه » را بطور كامل بازسازى و تعمير كردند و « قسمتهائى مثل ميدان توپخانه و ديوانخانه را به سنه 1206 ه جديد احداث نمودند » ، 84 از آن تاريخ بنام « كاخ آقا محمدخانى » شهرت يافت و سپس در همين تاريخ آن‌را وقف نمود و توليت آن‌را به صادق سلطان كردمحله‌اى ( كردكوئى ) سپرد . 85 ملكونف روسى در سفر خود به سال 1275 ه . ق ( يازدهمين سال حكومت ناصر الدين شاه قاجار ) به ناحيه استراباد ، در كتاب خود درباره اين محوطه تاريخى چنين نوشته است : « . . . ديگر دار الاماره و دار الحكومه شهر استراباد است كه از سنگ ساخته‌اند . در غرب آن ساختمان كلاه فرنگى است كه سراى پذيرائى حاكم استراباد مىباشد . در اطراف اين عمارات باغ وسيعى قرار دارد كه از هر نوع فواكهه ( ميوه ) در آن ديده مىشوند » . 86 موريه هم كه در عصر فتحعلى شاه و به سال 1231 ه به استراباد آمده بود ، درباره همين بناها چنين نوشته است : « ما را در كاخى كه آقا محمد خان ساخته بود ، جاى دادند كه با مقايسه با ساير بناهاى خراب اين شهر هنوز بنايى عالى است . حتى مىتوان گفت بهتر از كاخهاى تهران . براى رفتن به كاخ ابتدا به ميدانى مىرسيم كه از آنجا به در ورودى اصلى مىرود . اين در عالى مطلا است و نقاشىهايى بر آن كشيده‌اند . در اينجا دو يا سه خمپاره انداز قديمى و توپ ديديم كه بر آن‌ها كتيبه‌اى از اورنگ‌زيب داشت كه به وسيله نادر شاه به اينجا رسيده بود . از در ورودى به حياطى سنگفرش رسيديم كه در باغچه‌هاى آن درختان مركبات پر از ميوه بود . آخرين نقطه اين حياط ديوانخانه است كه جلو آن دو ستون چوبى عظيم است كه بر آن‌ها تمثال قهرمانان ايران نقاشى شده‌اند .