سيد حسين مدرسى طباطبائى ( گردآورى )
81
قم نامه ( مجموعه مقالات ومتون درباره قم ) ( فارسى )
طرف غربى قم در نصرت آباد و كوه يزدان و بيابان دو شاخ كه فصيل قم و ساوه مىباشد و از طرف جنوب قم هموار و نارج و كوه سفيد و قلعه چم ، ييلاق آنها در طرف فراهان . صاحب مكنت و ثروت هستند . جوانان كارى با جلادت دارند . كاملان آنها با عقل و كفايت . ابتداء ورود آنها به قم بعد از انقراض دولت زنديه و استقرار سلطنت سلسلهء قاجاريه خاقان شهيد آقا محمد خان بزرگان آنها را كه از احفاد شيخ على خان زند بودند مكفوف البصر نموده و به قاعدهء قديمهء خوانين قاجار در حق آنها مقررى و مددمعاش مرحمت فرمودند كه الى الان برقرار است و آنها را در قم سكنى دادند تبعهء آنها دنبال حشمدارى رفتند . بعد از زياد شدن در عهد خاقان خلد آشيان مالياتى بر آنها وارد آورده مرتع و مربع دادند . تعداد نفوس آنها موافق سياههء ايلبيكى از اين قرار است : ذكور : 267 نفر ( كبير : 135 نفر - صغير : 132 نفر ) اناث : 315 نفر ( كبير : 155 نفر - صغير : 160 نفر ) طايفه سعدوند از ايلات فارس بودهاند . در عهد دولت خاقان مغفور ايشان را كوچانيده به قم آوردهاند . در قنوات و دهات شرقى شهر قم منزل و مرتع دارند . اغلب حشم آنها شتر است و گوسفند هم دارند . شغل آنها دهنشينى و غالبا رعيتى است . خربزه كارى را خوب مىكنند . در قرينهء مؤمنآباد و حاجىآباد و نواران متولى باشى رعيتى دارند و چراگاه آنها بيابان نىزار سراجه و كاووسىها است . اكثر آنها صاحب مايه و ثروت هستند . قليلى از آنها به حشم تنها قناعت دارند . جوانان با جلادت زرنگ دارند و در كار زراعت ممتازند . در حقيقت از حالت ايلياتى خارج شده ، رعيت منش شدهاند كه صاحبان دهات آنها را به