أحمد بن يحيى بن جابر ( البلاذري ) ( مترجم : محمد توكل )
مقدمهء مترجم 29
فتوح البلدان ( فارسى )
جزء همين بخش آورده شدهاند . بر خلاف انتظار بنو عباس حجم قليلى از كتاب يعنى اندكى بيش از پنج درصد آن را به خود اختصاص دادهاند و در مقابل بحث راجع به بنو اميه بزرگترين بخش يعنى قريب چهل در صد از كتاب انساب الاشراف را شامل مىشود . سپس ذكر باقى خاندانهاى قريش به ميان آمده و پس از آن بقيهء طوايف مضر مانند كنانه و اسد و هذيل و غيره مورد بحث قرار گرفتهاند . فرق انساب الاشراف با كتابهاى مشابه آن ، نظير طبقات ابن سعد و غيره ، در اين است كه هر چند در آن كتابها علاوه بر ذكر نسب شخصيتها برخى وقايع تاريخى نيز بيان مىگردد ، لكن اين وقايع صرفا به محدودهء حيات و فعاليتهاى فرد مورد نظر مربوط مىشود ، حال آنكه بلاذرى در قالب انساب الاشراف وقايع تاريخى را نيز بالاستقلال بيان مىدارد ، يعنى اين كتاب فقط يك نسب نامه و زندگى نامه نيست بلكه مشتمل بر تاريخ نيز مىباشد . به عنوان مثال ، در بخشى كه به يزيد بن معاويه مربوط است دو فصل جداگانه به قيام حسين بن على و عبد اللّه بن زبير اختصاص داده شده است . نكتهيى كه محققان زمان حاضر بر آن متفقاند ، ارزش بى همتاى اين كتاب به عنوان مهمترين منبع تاريخ دوران بنو اميه است . سبكى كه بلاذرى در انساب الاشراف به كار برده و شيوهء نقادى وى در اين كتاب همان است كه در فتوح البلدان نيز ملاحظه مىشود ، و هنگام بحث پيرامون كتاب اخير به آن اشاره خواهيم كرد .