أحمد بن يحيى بن جابر ( البلاذري ) ( مترجم : محمد توكل )

مقدمهء مترجم 13

فتوح البلدان ( فارسى )

ضمن مقاله‌يى كه به بلاذرى اختصاص داده است ، مىنويسد : « نام او از گياه بلاذر گرفته شده كه شربت آن را به فراوانى نوشيد و ديوانه شد ، و سپس مرد . » « 1 » دائرة المعارف اسلام نيز در مقالهء اساسى خود راجع به بلاذرى هر چند كه در صحت اين داستان ترديد كرده لكن بلا فاصله مىافزايد كه شايد نوشندهء شربت بلاذر جد احمد بن يحيى بوده نه خود او « 2 » . از همين گفته پيداست كه نويسندهء مقاله ، داستان را كاملا بىپايه تلقى نكرده و بلكه در خصوص تطبيق آن به نويسندهء ما يا جد وى ترديد داشته است . اين همان ترديدى است كه ياقوت نيز در معجم الادباء به آن دچار آمده و سبب آن را نوشتهء جهشيارى دانسته است . جهشيارى در اثر خود به نام كتاب الوزراء و الكتاب مىنويسد : « جابر بن داود بلاذرى كاتب خصيب در مصر بود . » ياقوت با نقل همين جمله از جهشيارى نتيجه مىگيرد كه جابر يعنى جد بلاذرى نيز خود ملقب به بلاذرى بوده و بنا بر اين شايد احمد بن يحيى لقب بلاذرى را به ارث برده است . اين نتيجه‌گيرى ، منطقى و درست به نظر مىرسد . لكن ياقوت نتيجه ديگرى نيز گرفته است و آن اينكه : « پس نوشندهء شربت بلاذر جد وى بوده است . » ترديدى نيست كه نويسندهء مقالهء دائرة المعارف اسلام نيز متأثر از همين نوشتهء ياقوت بوده است . دكتر صلاح الدين منجد در مقدمه‌يى كه بر يكى از چاپهاى متن عربى كتاب فتوح البلدان نوشته به نحو ديگرى در صحت داستان مورد بحث ترديد كرده است . وى اين داستان را به دو دليل رد مىكند . نخست اينكه تصور نمىرود كسى در زمان پيرى به فكر

--> ( 1 ) . . Eorblllar Cobetckar Ehiinkroller NR , Eeraeypn ( 2 ) . . The Encyclopaedia of Islam , AL - Baladhuri