أحمد بن يحيى بن جابر ( البلاذري ) ( مترجم : محمد توكل )
62
فتوح البلدان ( فارسى )
جاهليت بود زير پاى نهادم ، بجز پردهدارى كعبه و سقايت حاج . شيبان از جرير بن حازم و او از عبد الله بن عبيد بن عمير حكايت كرد كه رسول الله ( ص ) در خطبهء خويش گفت : بدانيد كه مكه در فاصلهء دو اخشب « 1 » آن حرم محرم است و هيچكس را نقض حرمت آن روا نباشد نه پيش از من و نه پس از من ، و نه خود مرا جز ساعتى از روز « 2 » . علفزار آن را نچينند و درختانش را نبرند و حيوانات شكاريش را نرمانند و مالى را كه بىصاحب بيابند ، برنگيرند لكن بايد آن را تعريف كنند « 3 » ( و يا شناسايى كنند ) . عباس رحمه الله گويد كه گياه اذخر مستثنى است چه آن براى كار زيورسازان و مشاطهگان و بوى خوش خانههايمان بايسته است ، از اين روى رسول الله ( ص ) گفت : جز اذخر . يوسف بن موسى قطان از جرير بن عبد الحميد و او از منصور و او از مجاهد و او از ابن عباس روايت كرد كه پيامبر ( ص ) گفت : علفزار
--> - مهربانتر مهربانان است . سورهء يوسف ، آيهء 92 . ( 1 ) . دواخشب مكه ( اخشبا مكه ) كوه ابو قبيس و كوه احمر را گويند . به روايت ازرقى هنگامى كه ابن زبير براى تجديد بناى كعبه آن را خراب كرد سنگى يافت كه بر آن نوشته بود : مكه پا بر جاى خواهد بود تا آن زمان كه دو اخشب آن زايل گردد ( ابو الوليد محمد بن عبد الله بن احمد الازرقى : كتاب اخبار مكه شرفها الله تعالى ) ( 2 ) . كلمات ساعت و روز در روايت منقوله به حالت نكره آمده و مفهم اشتباه تواند بود . در اصل ساعات معين ز روز فتح مكه ملحوظ ، و نظر پيامبر ( ص ) اين بوده است كه شكستن حرمت مكه بر من نيز روا نباشد ، جز در اين ساعات كه بنا به مصلحت دستور مقابله و نبرد دادهام . ابن هشام در نقل همين روايت لفظ ساعت را معرفه ساخته و كلمهء هذه بر آن افزوده است ( و لم تحلل لى إلا هذه الساعة . . . ) ( 3 ) . تعريف در اين مقام به معنى تأمل و مداقه در مال بىصاحب افتاده است ، به نحوى كه محل يافتن آن و جميع صفات و اندازه و جنس مال شناسايى شود تا اگر كسى بيايد و با بيان اوصاف مال آن را جستجو كند دانسته شود كه صادق است يا كاذب .