علي بن حامد الكوفي
مقدمهء مصحح 16
فتحنامه سند ( چچ نامه ) ( فارسى )
3 - اهميت كتاب چنان كه در تمهيد گفتهايم چچنامه اول كتابيست كه از تاريخ سند قبل از فتح عرب صحبت مىكند و ديگر كتب تاريخ در زبان فارسى مانند تاريخ فرشته و طبقات اكبرى تاليف نظام الدين بخشى و تاريخ سند تاليف مير معصوم بكهرى و تحفة الكرام تاليف مير على شير قانع تهتوى همه تابع و پيرو اويند ، نيز در ايراد وقايع تاريخى از ديگران معتبرتر است و طرف حقيقت و صحت را فرو نميگذارد الّا در حكايت انجام محمد بن القاسم ، و تقريبا جميع وقايع فتح سند بر وفق بلاذرى و يعقوبى است ، زيرا كه اكثرى از راويان چچنامه همانند كه بلاذرى بر آنها استناد و اعتماد داشته مانند مدائنى و ابو محمد هندى و غيره . باستثناى فصول اولى كه دران تاريخ سلسله بدهگان ( رايان ) و برهمنان مندرج است ، بقيّهء كتاب بشرح اعمال حربيه عرب اختصاص دارد . مع هذا چچنامه آئينهايست كه ازان تصوير حالات آن ازمنه - سياسى و دينى و اجتماعى - منعكس مىشود ، هر چند كه مبهم و تيره باشد . ما مىبينيم كه در آن عصر بدهگان و برهمنان در كمال وئام و وفاق مىزيستند . و زنان طبقات عليا پس پرده با مردم اجنبى حرف مىزدند ، و وقتى كه شوهران دچار تقلاى موت مىشدند آنها خود را زنده مىسوختند . و مردم خاص و عام متدين و موهوم پرست بودند و بگفتهء منجمان كار مىبستند ، حتى بواسطهء اين موهوم پرستى و ايمان باطل مملكت خود را از دست دادند . اغلب ايشان اهل صناعت و زراعت بودند . و بالاتر از همه اين كتاب بكمال وضاحت مىنمايد كه فاتحان عرب تحت قيادت محمد بن القاسم چقدر متساهل و بىتعصب بودند و چقدر با رعيت و اهل ذمه سلوك خوش مىورزيدند .