ج - اگر راه براي پسر باز نبوده واز جهت نوبت پدر ونيابت از أو راه براي أو باز شده است بايد براي پدرش حج كند ، مگر آن كه تبرعا وبدون اجاره به نيابت پدر آمده باشد ، كه در اين صورت مستطيع شده وبايد براي خودش حج بجا آورد ، وگذشت كه به مجرد وصيت وقبول فرزند ، نيابت واجب نمىشود مگر آن كه قبل از استطاعت أجير شود . 44 - س - شخص بجز براي هدى ، استطاعت حج را دارا است ، آيا حج براي أو واجب است ؟ ج - بلى مستطيع است وپول هدى ، جزء استطاعت نيست . 45 - س - اينجانب سال گذشته به حج مشرف شده أم وبا توجه به فتواى حضرت عالي كه فرموده‌ايد طلابي كه به شهريه حوزه نياز دارند مستطيع نيستند ودر صورتي مستطيع مىشوند كه از وجوه شرعيه مستغنى باشند ، لذا اينجانب مقدار پولى با افراد ذيحق ( پدر وهمسايه ) مبادله ودستگردان كردم وبه عنوان اين كه نسبت به بنده ذيحق هستند به آنان بخشيدم وايشان آن را جهت مخارج حج به من برگرداندند ، من هم در تمام اعمال ومناسك حج نيت حجة الاسلام كردم ، آيا اين حج براي اينجانب كفايت از حجة الاسلام مىكند يا نه ؟ ضمنا لازم به تذكر است كه در ثبت نام عمومى سال 1360 پول به حساب ريختم وآن موقع فتواى فوق را نديده بودم وپولى كه دستگردان شده بود جايگزين آن پولى كه در حساب واريز كرده بودم قرار گرفت ، بفرمائيد آيا عين پول مبذول بايد هزينه باشد يا بذل آن كافى است ؟ ج - در فرض سؤال أحوط آن است كه بعدا اگر استطاعت پيدا كرديد حج را اعاده نمائيد . 46 - س - شخصي قدرت مسافرت حج را ندارد واز قادر شدن بعد هم مأيوس است واستطاعت مالي هم ندارد ، اگر به أو بذل نفقه حج نمايند آيا بايد قبول كند ونايب بگيرد يا اين كه قبول واجب نيست ، ونيز اگر أو را مهمان كنند حج واجب مىشود تا استنابه كند يا خير ؟ ج - در فرض مرقوم حج واجب نيست . 47 - س - اگر در ميقات مستطيع شد وحجة الاسلام بجا آورد ، مجزى است يا نه وآيا در فرض مسأله رجوع به كفايت ، شرط است يا نه ؟