كنار اتاق و براى زير هر بچه قطعه زيراندازهائى از قاليچه كهنه يا نمد و گليم و گونى كه از خانه‌هايشان مىآوردند و قلقلك آبى براى هر بچه كه با مكتب گذاشتنشان مخصوصشان مىگرديد و منقلى كه زمستانها هر صبح برايشان آتش كرده همراهشان مىكردند . مدرسه قبل از بوجود آمدن مدارس به شيوه اروپايى مدرسه اطلاق به اماكنى مىشد كه در آن تحصيل علم دين مىكردند و عبارت بود از حياطى بزرگ با ساختمانهايى يك طبقه و دو طبقه كه ضميمه مسجدى بوده يا به صورت مستقل تنها بخاطر مدرسهء طلاب دين احداث مىگرديد . اتاقهاى آن را حجره مىگفتند كه هر حجره شامل ايوان و يك اتاق و يك پستو يا صندوقخانه بود و در هر حجره يكى تا چند طلبه منزل مىكردند . خرج اين طلاب از درآمد موقوفات مدرسه يا از جانب امام و مرجع تقليد وقت تأمين مىگرديد كه از ماهى يك تومان و دوازده قران تجاوز نمىنمود مگر آنها كه كمكى هم جهتشان از جانب اقارب و خويشان يا از شهر و آباديشان مىرسيد ، عده‌اى هم كه مستقلا عهده‌دار مخارج چند تن از طلاب مىشدند . دربارهء مخارج طلاب بر هر كس وظيفه بود كه در امر دين خود را به مرتبه اجتهاد برساند و وقتى اين تكليف كفائى از او ساقط مىشد كه يكى از افراد خانواده يا قوم يا يكى از مردم شهر و ديار او اين فريضه را ادا بكند « 2 » و از اين رو كسانى كه قدرت مالىاى داشتند جهت برائت ذمه خود مخارج تحصيل طلبه‌اى را تكفل كرده مىپرداختند و بسيار بودند مردم روستا و ده و شهرستانى كه با سرشكن كردن خرج آن يكى يا چند تن را از ميان خود برگزيده براى فرا گرفتن علم دين روانه شهرهاى بزرگ يا مدارس قم و نجف و كربلا مىكردند ، ليكن هر چه بود اين جماعت سخت‌ترين گذران‌ها را داشتند و به عسرت هر چه

--> ( 2 ) . چنانچه غسل و كفن و دفن هفت ميت از تكاليف شرعى بشمار مىآمد و همين وظيفه بود در خصوص بيماران و محتضران از پا درآمده كه از وظايف دينى هر مرد بالغ بود كه به مجرد رسيدن بر بالين يا مشاهده‌ى او در تهيه دارو و درمان و ديگر كارهايش برآيد و وقتى اين تكليف از او ساقط مىگرديد كه در اين كار مباشرى ديگر قبول بكند .