طهران قديم تهران چهل پنجاه سال پيش شهرى بود به وسعت تقريبى بيست و يك كيلو متر مربع كه تعداد جمعيتش را بين دويست و پنجاه تا سيصد هزار نفر تخمين مىزدند . تعداد دقيق جمعيت شهر از آنجهت معلوم نبود كه هنوز آمار و احصاييه معمول نشده ، داشتن شناسنامه هم باب نشده بود و تا موقعى كه اولين سرشمارى انجام گرفت تعداد جمعيت شهر را با حدس و گمان تخمين مىزدند . « 1 » تهران صورت هشت ضلعى ناقص الاضلاعى داشت كه با خندقى كه به دورش حفر كرده بودند از اراضى اطرافش جدا ميشد و ارتباط آن با خارج شهر تنها به وسيلهء سيزده دروازه‌اى بود كه اطرافش ساخته شده بود . عرض خندق « 2 » بين شش تا ده ذرع « 3 » و عمق آن تقريبا چهار ذرع بود و اين

--> ( 1 ) . پس از قانونى شدن شناسنامه كه تقاضاى هيچكس در هيچ دستگاه و اداره‌اى بدون داشتن شناسنامه پذيرفته نمىشد در سال 1317 يا 1318 مدت بيست و چهار ساعت خروج مردم را از خانه‌ها قدغن كردند و بنا به سرشمارىئى كه توسط كارمندان ادارات انجام گرفت تعداد جمعيت تهران به رقمى حدود سيصد هزار نفر رسيد . ( 2 ) . خندق عبارت بود از مجراى عميقى كه جهت حفاظت شهر حفر شده بود و هنگام حمله دشمن در آن آب مىبستند و ارتباط شهر با خارج وسيلهء پل‌هاى جلوى دروازه‌ها برقرار ميگرديد . ( 3 ) . يك ذرع معادل يك متر و چهار سانتيمتر مساوى چهار ( چهار يك ) برابر شانزده گره ، با اين حساب كه هر گره را از اندازهء دو بند شست دست راست مردى متوسط القامه يا پهناى سه انگشت وسطى او مىگرفتند كه از مفصلى به مفصلى بوده باشد ، و چارك يا چهار يك : وجب گشوده‌ى مرد ميان‌بالايى بود كه آن را بر روى زمين گشوده بند اول شست خود به آن بيفزايد ، مساوى بيست و