نقشهء دولت استعمارى انگليس به قدرت رسيد ، قادر به تشكيل حكومت متمركز نشد . بنابراين افغانستان بين پسران ، برادران و برادرزادگان او تقسيم شد كه هركدام پادشاه همان منطقه محسوب مىشد . در مجموع ، افغانستان در عهد محمدزاييها ، چهار ولايت به نامهاى قندهار ، هرات ، بلخ و كابل داشت و بقيه مناطق يا حاكم‌نشين بودند يا مستقل . بنابراين ادارهء حكومت امير دوست محمد خان از اين قرار بود : 1 - حكومت هزاره‌جات 2 - حكومت زرمت و كتواز 3 - حكومت كرم 4 - حكومت لوگر 5 - حكومت غزنى 6 - حكومت كوهستان ( هزاره‌جات ) 7 - حكومت گرشك 8 - حكومت قلات 9 - حكومت تاشقرغان 10 - حكومت بلخ 11 - حكومت آقچه 12 - حكومت سرپل 13 - ولايت قندهار 14 - ولايت هرات « 1 » حقيقت اين بود كه حكومت امير دوست محمد خان و اولاد او استقلال سياسى نداشت و در سياست خارجى ، تابع امر و نهى دولت استعمارى انگليس در هند بود . آنها فقط در مناطق داخلى آزادى داشتند و از نگاه محدودهء جغرافيايى هم قلمرو افغانستان تثبيت شده نبود ، تا اين‌كه در زمان امير يعقوب خان معاهدهء گندمك امضاء شد و پس از آن خط ديورند مرز جنوبى را مشخص كرد و مناطق شمال هم در عصر عبد الرحمان مشخص شد .

--> ( 1 ) . افغانستان در مسير تاريخ ، فصل حكومت محمدزاييها .