سراسر افغانستان بيشتر از 322 باب مدرسه جديد دولتى ايجاد شد ، در صورتى كه در مساجد هنوز تدريس به همان روش قديم صورت مىگرفت . طبق برخى از آمارها ، در سال 1305 ه . ش تعداد شاگردان ابتدايى سراسر كشور 51000 نفر بود . شاگردان ليسه‌ها و مكاتب رشدى و مسلكى بيش از سه هزار نفر بودند و اگر با همين سرعت به پيش مىرفت ، افغانستان نسبت به كشورهاى همسايه از كاروان فرهنگ و ادبيات و حتى صنعت عقب نمىماند . امّا پس از سقوط دولت امانى تمامى مدارس به تعطيلى كشيده شد ، چون حبيب اللّه سقازاده علاقه‌اى به فرهنگ و علم نداشت . وقتى هم كه نادر خان به اريكهء قدرت تكيه زد و به اصطلاح دوباره معارف رونق گرفت ، ديگر از احساسات شورانگيز مردم در استقبال از مدارس و تعليم خبرى نبود . اينجاست كه به فاصله بيست سال يعنى در سال 1325 تعداد مدارس رسمى از 322 باب به 334 و يا 346 باب ارتقاء مىيابد . بر فرض اين‌كه از سال 1305 تا 1307 ديگر مكتبى احداث نشده باشد ، در طول حكمروايى نادر و حتى دورهء اوليه حكومت ظاهر شاه در ظرف 18 سال فقط 24 مكتب جديد تأسيس شده است و ناگفته نبايد گذاشت كه در عوض اين ركود فرهنگ عمومى ، براى تدريس زبان پشتو 446 باب كورس پشتو در سراسر افغانستان تأسيس شد . اين‌كه كورس پشتو چه اثرات مثبت و منفى در فرهنگ و ادبيات جامعه داشته است ، در جاهاى ديگر مفصلا بحث شده و در اينجا قاعده بر اختصار است . لذا طبق آمار سال 1979 / 1358 درج شده در كتاب افغانستان در پنج قرن اخير ، در سال 1355 ه . ش يعنى قبل از كودتاى روسى 57 ، در سراسر افغانستان 4198 باب مكتب ، 888800 نفر متعلم و محصل و 12400 نفر معلم و استاد بوده است . جالب اينجاست كه تا سال 1330 ه . ش كه آمار مدارس دولتى كشور