هميشه يكنواخت بوده و با سازشهاى پشت پرده توأم است . افشاگريهاى كنونى نيز اين حركت دورانى را به اثبات مىرساند . با اين‌كه تاريخ دربارى افغانستان از شاه شجاع چهره‌اى زشت و خائن ملى به جامعه نشان داده است ، اگر درست قضاوت كنيم خيانت دوست محمد خان چند برابر خيانت شاه شجاع بود ، زيرا شاه شجاع با انگليس آمد و شكست خورد ، ولى دوست محمد خان با انگليسيها سازش كرد و قدرت را به خانوادهء خود ارث گذاشت . دوست محمد خان طبق نقشه و به دستور انگليس به هند برده شد . اين وضع تا زمانى ادامه يافت كه مردم ، قواى انگليس را به كلى شكست داده وادار به فرار از كشور كرده بودند . در اين وقت باز پاى دوست محمد خان به صحنه آمد زيرا : « در مارچ 1842 امير دوست محمد خان به كلكته وارد شد و اين مصادف با زمانى بود كه در كابل اردوى بزرگ ملى تجهيز و جهاد مكرر با قواى باقىماندهء انگليس در افغانستان اعلام شده و شاه شجاع هم شركت خود را در صف ملى اعلان كرده بود . جنرال نات در قندهار و جنرال سيل در جلال‌آباد هراسان و از عودت زنده به هندوستان نااميد گرديده بودند . خبر انهدام اردوى انگليس در هند ، داخل شدن در افغانستان را به منزلهء داخل شدن در گورستان تلقى مىكرد . در چنين وقتى . . . لارد به امير ( دوست محمد خان ) گفت : « دولت انگليس حاضر شده كه سپاه خود را از افغانستان به هند عودت دهد و شما را به افغانستان بفرستد تا بر تخت افغانستان جلوس نماييد . . . » امير دوست محمد خان تشكر كرد . آن‌گاه ايلنبرو شرط كوچكى پيش نمود كه ارزش عظيمى براى انگلستان و خساره بزرگى براى افغانستان داشت و آن اين‌كه سردار محمد اكبر خان در رأس قواى