عبد الرضا سالار بهزادى
45
بلوچستان در سالهاى 1307 تا 1317 قمرى ( فارسى )
يقينا از نخستين تواريخ اروپايى است كه تمامى تاريخ ايران را از عهد باستان تا زمان تأليف كتاب ( چاپ سوم كتاب در 1930 ميلادى كه مبناى ترجمه قرار گرفته است ) دربرمىگيرد و از معتبرترين كتب تاريخ ايران شناخته شده است . سايكس اين تاريخ را بر مبناى آخرين كاوشهاى علمى و باستانشناسى و براساس آخرين تحقيقات تاريخى زمان خود نگاشته است كه به كتاب اعتبارى شايسته مىبخشد . گذشته از آن بيطرفى و حسن عقيدهء نسبى سايكس در مورد ايرانيان - در مقايسه با ساير مأمورين / مؤلفين انگليسى - مخصوصا به هنگام بحث در تاريخ قبل از قاجاريه ايران ، كتاب را براى خوانندهء ايرانى جذابتر و قابل اعتمادتر مىسازد . البته در شرح تاريخ قاجاريه كه مصادف با شروع و سپس اوج فعاليتهاى استعمارى انگلستان در ايران است و سايكس خود در زمانى نسبتا طولانى از عوامل بسيار مهم و عمدهء اجراى سياستهاى انگليس بخصوص در جنوب و جنوبشرقى ايران بود ، وى بالطبيعه در بسيارى موارد سعى در تحريف يا توجيه فعاليتهاى انگلستان مىنمايد ، امّا حتى در اين گونه موارد نيز انصاف و حقگويى وى در مقايسه با ساير مورخين انگليسى شايان توجه است . در مورد وقايع زمان فعاليتهاى خود مؤلف در ايران سخنى كه مترجم در مقدمهء چاپ اول كتاب از قول خود سايكس نقل نموده ، معرفى راستينى از بخشهاى مربوطهء كتاب است . سايكس مىگويد : « نگارنده با كمال جرئت ادعا مىكند كه از نسل حاضر هيچ انگليسى حتى هيچ اروپايى ديگرى بيشتر و بهتر از اينجانب به سير و سياحت نواحى شرقى و جنوبى ايران موفق نگرديده و از طرفى موقعيت و رتبهء رسمى نويسنده بهترين وسيله براى ملاقات طبقات منورهء اهالى و كسب اطلاعات عارى از خطا بوده كه خود اين نعمت كمتر نصيب ديگر سياحان خارجى مىشود . » ( مقدمهء مترجم بر چاپ اول كتاب ، ج 1 ) 30 - اميركبير و ايران تأليف فريدون آدميت ، اين تأليف از مراجع معتبر تاريخ قاجاريه و مستغنى از شرح و وصف است . 31 - روزنامهء صوراسرافيل از انتشارات نشر تاريخ ايران ، تهران ، 1361 . انتشار دورهء كامل صوراسرافيل ، مشهورترين و بىاغراق ، مؤثرترين جرايد در دوران انقلاب مشروطيت كه با سعى و اهتمام خانم دكتر منصوره اتحاديه ( نظام ما فى ) صورت گرفته است . از خدمات ارزنده در انتشار متون و اسناد تاريخى دوران قاجاريه است . 32 - روزنامههاى شرف و شرافت از انتشارات فرهنگسراى يساولى ، تهران ، 1363 . روزنامههاى شرف و شرافت كه روزنامههاى