11 - سفرنامهء كرمان و بلوچستان فيروز ميرزا فرمانفرما به كوشش خانم منصورهء اتحاديه ( نظام ما فى ) انتشارات بابك ، تهران ، 1360 ، اين سفرنامه از مأخذ معتبر و دست اوّل و نادر مربوط به اوضاع كرمان و بلوچستان در يكصد و سيزده سال قبل ( 1297 ه . ق . ) مىباشد كه از لابلاى آن مىتوان نكات جالب و بكر مربوط به اوضاع اجتماعى ، اقتصادى و جغرافيايى آنزمان كرمان و بلوچستان را استنباط نمود . 12 - سفرنامهء بلوچستان از علاء الملك به كوشش سيف الله وحيدنيا ، انتشارات وحيد ، تهران ، 1364 ، جناب وحيدنيا خدمات فراوانى به نشر تاريخ اين مملكت بخصوص تاريخ جديد و معاصر نموده‌اند ، امّا مسلما انتشار اين سفرنامه را كه خود همانند سفرنامهء فيروز ميرزا از مأخذ دست اول تاريخى است و بالقوه مىتوانست همچون سفرنامهء فيروز ميرزا از كتب جالب و خواندنى تاريخ باشد كه خواننده را به اوضاع و تاريخ كرمان و بلوچستان آشنا سازد متأسفانه نمىتوان از جملهء آن خدمات دانست . اشتباهاتى در حواشى اين كتاب پيش آمده است بعنوان مثال : در حاشيهء 2 صفحهء 24 ، در توضيح پيرامون سروستان مىنويسند : « سروستان دهى است از دهستان دارزين ، بخش مركزى شهرستان بم و در 44 كيلومترى جنوب باخترى بم . . . » كه توضيح اوليهء ايشان كه سروستان از دهات دهستان دارزين و بخش مركزى بم است صحيح بوده ، ولى دارزين در شمال باخترى بم واقع است و در ادامهء توضيح سروستان از دارزين را با دارستان در جنوب خاورى بم از بخش نرماشير اشتباه گرفته‌اند مصحح محترم با نگاهى بسيار سرسرى به نقشه مىتوانست متوجه شود كه كرمان در شمال بم واقع است و به اين حقيقت ساده توجه مىكرد كه منازل راه كرمان به بم نمىتوانند در جنوب بم واقع شوند ! و يا فهرج مركز و كرسىنشين بلوچستان ايرانشهر فعلى با فهرج مركز بخش نرماشير بم بر سر راه زاهدان - بم دو مكان مختلف با حدود دويست و هشتاد كيلومتر فاصله‌اند و در حاشيهء صفحهء 3 در توضيح پيرامون فهرج بلوچستان مرتكب اين اشتباه فاحش شده است كه آن را همان فهرج مركز بخش نرماشير دانسته و حتى به اين عبارت متن سفرنامه نيز توجه نشده كه « . . . از ريگان به فهرج آبادانى نيست نه منزل را بايد آذوقه همراه برد . . . » ( متن سفرنامه ، ص 38 ) اين اشتباه در حاشيهء صفحهء 48 نيز تكرار شده و در حاشيهء صفحهء 55 در توضيح پيرامون آبادى « پاىگدار » اشتباهى چنين آمده است . كه : « پاىگدار ده كوچكى است از دهستان حتكن و در 34 كيلومترى شمال شرقى زرند قرار گرفته است . » ! مقايسهء كتاب سفرنامهء بلوچستان علاء الملك با سفرنامهء فيروز ميرزا فرمانفرما مقايسهء بسيار جالبى است . اين دو سفرنامه را از دو نقطه نظر مىتوان با يكديگر مقايسه نمود : از نظر كار تصحيح‌كنندگان و از نظر مطالب متن سفرنامه‌ها . جناب وحيدنيا چنان كه اشاره شد ، از نامهاى آشنا و قديمى براى طلاب تاريخ است و كارهاى