عبد الرضا سالار بهزادى
147
بلوچستان در سالهاى 1307 تا 1317 قمرى ( فارسى )
خان منعقد نمود و پس از به سلطنت رسيدن امير عبد الرحمن خان توسط مأمورين انگليس ، آن عهدنامه تنفيذ گرديد نواحى حومهء قندهار يعنى پيشين و كويته ، تاسيبى و در شرق نواحى مجاور جلالآباد يعنى خيبر تاتل و كليهء نواحى بين اين دو قسمت را ضميمهء آنچه كه اينك « بلوچستان انگليس » خوانده مىشد نمود . 279 اوضاع در بلوچستان ايران در طول اين سالها ظاهرا آرام بوده و نافرمانيهاى گاهوبيگاه خوانين محلى بلوچ همه توسط ابراهيم خان و بدون برپا ساختن سروصداى آنچنانى سركوب گرديد . تجاوز آزاد خان خارانى به قلمرو حكومت سعد الدوله و سركوبى آزاد خان نيز كه لرد كرزن بدان اشاره كرده است به احتمال قوى مربوط به اوايل حكومت ابراهيم خان و به عبارت دقيقتر سال 1270 است . در تاريخ منتظم ناصرى ذيل وقايع سال 1270 چنين آمده است : « . . . از قرار مذكور امير علم خان حاكم دزك جمازه سوارى نزد ابراهيم خان ضابط و مستحفظ بمپور فرستاده اظهار نموده كه آزاد خان خارانى جمعيتى جمع كرده به سر دزك بيايد . ابراهيم خان خوانين بلوچ را به بمپور خواسته كه در صورت صدق مستعد دفاع باشند . . . » 280 ظاهرا آزاد خان كه از مدعيان حكومت كلات بود پس از سركوب شدن توسط ابراهيم خان از در اطاعت درآمده و دولت مركزى نيز احتمالا به پيشنهاد ابراهيم خان در صدد تحبيب وى برآمده و در سال 1273 او را مخلع ساخت . در منتظم ناصرى ذيل وقايع سال 1273 آمده است : « . . . آزاد خان خارانى نوكر اين دولت جاويد شوكت به يك ثوب جبهء ترمه تمام زنجيره و يك قبضه شمشير تمام اسباب طلا سرافراز گرديد . . . » 281 اعظم خان خارانى پسر آزاد خان در سالهاى آخر زندگى ابراهيم خان و نيز مجددا در سال 1311 ه . ق . ، در زمان حكومت زين العابدين خان اسعد الدوله در بلوچستان به دستاندازى به نواحى مرزى بلوچستان پرداخت كه در مرتبهء نخست توسط ابراهيم خان سركوب گرديد ( سندى كه اشاره به اين امر دارد در دامنهء اين بحث ارائه خواهد شد ) . دست اندازيهاى اعظم خان به نخلستانهاى مرزى در زمان حكومت زين العابدين خان اسعد الدوله كه به تحريك مأموران انگليس صورت گرفت يكى از دلايل عمدهء تشكيل كميسيون مرزى 1313 ه . ق . بود كه در قسمت مربوط به اسناد و مدارك زين العابدين خان مشروحا به آن خواهيم پرداخت . مطالب نقل شده از تاريخ منتظم ناصرى در بالا بار ديگر اشتباه مرحوم احمدعلى خان وزيرى كرمانى را در مورد تاريخ آغاز حكومت ابراهيم خان در بلوچستان ثابت مىكند . مرحوم وزيرى همانطور كه در ابتداى گفتار اشاره شد آغاز حكومت ابراهيم خان را به هنگام حكومت مرحوم محمد اسمعيل خان وكيل الملك نورى ، يعنى حتى اگر منظور مرحوم وزيرى را وقتى بدانيم كه وكيل الملك به عنوان پيشكار كيومرث ميرزا عميد الدوله امور حكومت را در دست داشت ، در سال 1275 ذكر كرده و نوشته است كه در سال اوّل به عنوان نايب محمد حسن خان نورى به حكومت بلوچستان رفت ، امّا همانطور كه ديديم در تاريخ منتظم ناصرى در سال 1270 به هنگام حكومت محمد حسن خان سردار در كرمان از ابراهيم خان نه به عنوان نايب الحكومه ، بلكه به عنوان ضابط يعنى