عبد الرضا سالار بهزادى

129

بلوچستان در سالهاى 1307 تا 1317 قمرى ( فارسى )

ايرانى ديرى نمىپائيد كه تمامى حوزهء حكومتى خان كلات به دست ابراهيم خان به قلمرو ايران منضّم شده و مرزهاى جنوب شرقى ايران به رودخانهء سند ، مرزى كه عباس ميرزا نايب السلطنه و قايم‌مقام و محمد شاه و ميرزا تقى خان امير مرز طبيعى ايران مىدانستند مىرسيد . عبارات نوشتهء سر فردريك گلد اسميد بهترين نمودار اضطراب دولت انگليس از عمليات ابراهيم خان در منطقهء بلوچستان است . وى مىنويسد : « اخيرا يك انقلابات سياسى در ممالك غربى هندوستان روى داده كه توجه حكومت هندوستان نسبت به آنها جلب گرديده است و هم‌چنين تجاوزاتى كه از خارج به اين قسمتها شده و مىشود اين توجه و نگرانى را طبعا زيادتر كرده است . به اعتماد و اطمينانى كه نسبت به اين قسمت از سرحدات هندوستان وجود داشت تزلزل وارد آورده است ، لهذا بر عهدهء اولياى امور هندوستان است كه اين سرحدات را از تجاوز بيگانگان مصون داشته باشند . اين موضوع داراى نهايت درجه اهميت است . بنابراين تصميم گرفته شد براى جلوگيرى از اضطراب خاطر در اين قسمتهاى سرحدى به ايجاد يك ترتيبات اطمينان بخشى مبادرت ورزيم » . 232 تجاوزاتى كه در اين زمان گلد اسميد بدانها اشاره مىكند و تا بدين درجه مايهء اضطراب حكومت انگليسى هندوستان شده بودند ، همان فتوحات ابراهيم خان‌اند كه در نقشهء دولت انگليس اين فتوحات در قلمرو خان كلات كه يكى از ممالك پوششى و دفاعى شمال غرب هندوستان به شمار مىرفت صورت گرفته بودند . گلد اسميد مىنويسد : « . . . لازم بود ترتيبهاى تازه اتخاذ شود كه سرحدات غربى [ هندوستان ] از تجاوزات مصون بماند و از دولت ايران كه قريب بيست سال بود به سرحدات كلات تجاوز مىكرد جلوگيرى شود و حد و حدودى معين گردد . . . » . 233 تاريخى كه گلد اسميد براى شروع دست اندازيهاى ايران به خاك كلات ذكر مىكند مقارن آغاز به قدرت رسيدن و حكومت ابراهيم خان در بلوچستان است . وى در جايى ديگر مىگويد : « . . . بدتر از همه اين بود دولت ايران در موضوع سيستان اشكال نمىكرد و حاضر بود حاكميت دولت انگليس را قبول كند ، ولى حاضر نبود به تجاوزات خود نسبت به خاك كلات خاتمه دهد . . . » 234 لرد كرزن در ايران و قضيهء ايران پس از شرح اقدامات و فتوحات ابراهيم خان در بلوچستان مىنويسد : « . . . اين فتوحات به وجه نمايانى حاكى از برترى نيروى فاتحان بود . . . سراف . گلد اسميد در مذاكرات مقدماتى خود راجع به خطوط تلگراف به واسطهء اين اوضاع و احوال نامعلوم دچار اشكال شده بود . . . به علاوه از لحاظ حفظ مصالح كلات كه تحت الحمايهء حكومت هند بريتانيا بود و فتوحات ايران به ضرر اين سرزمين تمام شده بود ، تأمين سازش و قراردادى بسيار مطلوب مىنمود . . . » 235 به عبارت ديگر دولت انگليس و حكومت هند كه از فتوحات ابراهيم خان از جانب دولت ايران در منطقهء بلوچستان و در جهت شرق نگران شده بودند و در خان كلات و ديگر خوانين بلوچ قدرت مقابله با اين فاتح ايرانى را نمىديدند و به هيچ عنوان مايل به همسايگى مستقيم و بلاواسطهء ايران و هندوستان نبودند ، بر آن شدند كه با تعيين حدود رسمى بين ايران و كلات نقطهء پايانى بر عمليات ابراهيم خان بگذارند ، چه در اين