عبد الرضا سالار بهزادى

80

بلوچستان در سالهاى 1307 تا 1317 قمرى ( فارسى )

روسيه با پول و همراهى انگليس مىدانست . از اين‌رو در نامه‌اى به عباس ميرزا از كمك به محمد خان امير نظام در تجهيز و راه‌اندازى قشونى به فرماندهى وى عذر خواست . 98 با نارضايتى شديدى كه دولت انگليس از لشكركشى عباس ميرزا به خراسان ابراز مىنمود و با اشكال تراشيهائى كه كمبل در مورد خدمت مستشاران و صاحب‌منصبان انگليسى سپاه شاهزاده به عمل مىآورد و بخصوص بعد از شانه از زير كار خالى كردن اين مستشاران و صاحب‌منصبان و حتى بعضى نافرمانيهاى آنها در جريان جنگهاى سلطان ميدان ، و اميرآباد ، و خبوشان ، شاهزاده و قائم‌مقام اقامت و همراهى آنها را با اردو صلاح ندانسته و با بهره جستن از بهانه‌هاى كمبل آنها را به سركردگى كاپيتن شى ، روانهء تبريز نمودند . 99 كمبل كه از اين امر به شدت ناراحت شده بود و منابع ذيقيمت اطلاعاتى و حتى در صورت لزوم خرابكارى خود را در سپاه شاهزاده از دست رفته ديد ، به حالت قهر و رنجش تهديد نمود كه كليهء صاحب‌منصبان و مستشاران و معلمين نظامى انگليسى را به هندوستان اعزام خواهد نمود . 100 عليرغم همهء اين مسائل ، عباس ميرزا پسر جنگجو و رشيد خود شاهزاده محمد ميرزا را در 1248 هجرى ( 1833 ميلادى ) به محاصرهء هرات فرستاد و شاهزادهء جوان با عجله ، حتى بىآنكه قلعهء غوريان بر سر راه خود را تسخير نمايد خود را به هرات رسانيد و آنجا را به محاصره درآورد . امّا درست در همين زمان ، در دهم جمادى الثانى 1249 ( بيست و يكم اكتبر 1833 ) شايد در حساس‌ترين لحظهء تاريخ جديد آسياى مركزى شاهزاده عباس ميرزا ، شمشير ايران ، در شهر مشهد وفات يافت و محمد ميرزا به ناچار و با صوابديد قائم‌مقام دست از محاصرهء هرات شسته و به مشهد مراجعت كرد . مرحوم استاد سعيد نفيسى دربارهء مرگ عباس ميرزا مىنويسد : « . . . در همين هنگام عباس ميرزا در مشهد در روز دهم جمادى الاخره سنهء 1249 در چهل و هشت سالگى از بيمارى كه يك پزشك انگليسى درمان مىكرده است ، و چندان سخت نبوده درگذشت و پسرانش ناچار دست از محاصرهء هرات كشيدند . . . » 101 گوئى حتى ملك الموت نيز گاهى ، اگر نه به اشاره ، حداقل در جهت منافع كاخ‌نشينان لندن كار مىكند ! به اهتمام قائم‌مقام ، عليرغم مدعيان بىشمار ، فتحعلى شاه شاهزاده محمد ميرزا را به ولايتعهدى برگزيد . فتحعلى شاه در بيست و سوم اكتبر 1834 ( نوزدهم جمادى الثانى 1250 ) درست يك سال پس از مرگ عباس ميرزا در عمارت هفت دست سعادت‌آباد اصفهان چشم از جهان بست و محمد ميرزا با رأى و تدبير قائم‌مقام بر عموى خود على ميرزا ظل السلطان كه در فاصلهء رسيدن محمّد شاه از تبريز به تهران ادعاى سلطنت كرده و خود را على شاه خوانده بود فايق آمد ؛ سپس لشكرى به فرماندهى فيروز ميرزا برادر محمد شاه و به سركردگى يكى از صاحب‌منصبان انگليسى كه در خدمت عباس ميرزا بود ، سرگرد هنرى ليندسى - بتون Major ) ( Henry Lindsay - Bethune ، سر هنرى بتون بعدى ، قواى حسينعلى ميرزا فرمانفرما و حسنعلى ميرزا شجاع السلطنه را كه در فارس حسينعلى ميرزا را به سلطنت برداشته بودند شكست