شناساييى كه از راه بازرگانى دريايى و زمينى به دست آورده بودند . « 1 » بايد دانست كه اصطلاح « مدرسهء عربى » كه ما در اينجا به كار برده‌ايم ، غير از همين اصطلاح است در كار برد دكتر نقولا زياده « 2 » . اصولا برخى از مؤلفان ، جغرافياى عربى مىگويند و منظور جغرافياى اسلامى است ، مثل اينكه مىگويند : فلسفهء عربى ، يا طب عربى ، كه مقصود ، فلسفه و طب اسلامى است . مدرسهء سوم : مقصود از مدرسه يونانى ، اطلاعاتى است كه مسلمين پس از ترجمهء كتب يونان به دست آوردند . زيرا در جمله كتب ترجمه شده ، در جغرافيا نيز مباحثى ترجمه شد و مسلمين در تأليفات خويش از آنها بهره گرفتند ، اما تنها به نقل آن مباحث بسنده نكردند ، بلكه بر آنچه از يونانيان گرفتند ، حقايق و تحقيقاتى افزودند و حتى بسيارى از اغلاط بطلميوس يونانى را تصحيح كردند « 3 » . بدين گونه مىبينيم كه مسلمين در دور تأليف كامل جغرافيا ، بطور چشمگيرى ، استقلال يافتند و به قول ميللر : تأليف ابو زيد بلخى در جغرافيا كاملا استقلال داشت « 4 » . مدرسهء چهارم : مقصود از مدرسهء چهارم ( سيسيل ) ، مدرسهء شريف ادريسى مؤلف كتاب « نزهة - المشتاق فى اختراق الآفاق » است كه به گفتهء دكتر نقولا زياده ، نقشه‌هاى او در شناختن نقشهء جهان مدتى دراز مرجع اروپائيان بوده است « 5 » . ابو عبد اللّه ، محمد بن عبد اللّه بن ادريس ، كه به علت سيادت ، به « شريف ادريسى » معروف است ، در سبتة ( سبوتا ، شمال افريقا ، كنار تنگهء جبل الطارق ) به سال 493 بزاد و در 560 در گذشت . او دانشمند جغرافيدان مسلمان و يكى از بزرگترين جغرافيدانان و نقشه‌نگاران قرون وسطى بود ، كه در دربار روژهء دوم ( به عربى : رجار ) ، فرمانرواى سيسيل رونق يافت و براى او جهان نمايى از نقره ساخت . و كتابى در جغرافيا به نام « كتاب الرجارى » يا « نزهة المشتاق في اختراق الآفاق » به نام وى تأليف كرد . اين كتاب - چنان كه در برخى از مآخذ آمده است - مفصل‌ترين شروح قرون وسطايى عالم است و بر خلاف ساير كتب جغرافى -

--> ( 1 ) - كتب انواء ، و از جمله « الانواء » ابن قتيبه و « العرب قبل الاسلام » . و « تاريخ العرب - قبل الاسلام » . و تاريخ الادب الجغرافى العربى ، ج 1 ، ص 40 به بعد ، ديده شود . ( 2 ) - الرحلات و الجغرافية عند العرب ، ص 31 ( 3 ) - تاريخ آداب اللغة العربيه ، جزء 1 ، ص 201 ( 4 ) - الرحلات ، ص 31 ( 5 ) - الرحلات ، ص 15