و زومهء حسين بن صالح كه سوران نام دارد و در هفت فرسنگى شيراز است . مؤلف گويد : بدين گونه فارس داراى پنج خوره * 50 و استان شد . استخر ، و شاپور ، و اردشير خره و دارابگرد و فسا « 1 » ، و ارجان ، و فارس خود ، صد و پنجاه فرسنگ در صد و پنجاه فرسنگ است . اين سرزمين با كارزار * 51 به دست ابو موسى [ اشعرى ] و عثمان بن ابى العاص گشوده شد . گويند ، ابراهيم « ع » از مردم استخر بوده است . و گويند بل از دهكده‌يى كه آن را ابرقويه خوانند . خراج فارس ، سى و سه هزار هزار درهم بوده است به كفايت « 2 » و گويند سى و پنج هزار هزار درهم . عمرو ليث به روزگار خويش ، از فارس سى و يك هزار هزار درهم خراج مىستاند ، و از كشتزارهاى فارس نوزده هزار هزار درهم . و بدين گونه خراج آنها پنجاه هزار هزار درهم مىشد . و هر سال از اين مقدار پانزده هزار درهم - يا دينار - براى سلطان مىفرستاد . الناصر ، در سال 278 ، از آنجا شصت هزار هزار درهم خراج ستاند . و از شگفتيهاى شيراز ، درخت سيبى است كه ميوهء آن نيمى سخت شيرين و نيمى سخت‌ترش است . و در همهء فارس ، تنها همين درخت چنين است . از آباديهاى مردم فارس ، شاپور است ، كه در آن روغنهاى « 3 » فراوان و عطرهاى سره هست كه جز در همان شاپور ، در بسيارى از شهرها نيست . تا جايى كه مردم معتقدند كه هر كس پاى به شاپور گذارد ، خود به خود ، تا در آنجا است ، بوى خوش شنود .

--> ( 1 ) - فسا از خورهء دارا بگرد است . ( 2 ) - يعنى مردم ، به كفايت خود ، ديگر هزينه‌هاى اقليمى و شهرى خويش را مىپرداختند تا بر سلطان چيزى نباشد . توضيح از خود ابن فقيه است ، در مورد همدان ، كه مىآيد . ( 3 ) - عبارت متن ( ص 204 ) : الادهان . و ظاهرا مقصود روغنهاى ماليدنى است . نيز رك : مستوفى ، ص 206 .