أحمد بن محمد الهمذاني ( ابن الفقيه الهمذاني ) ( مترجم : ح . مسعود )

206

البلدان ( بخش مربوط به ايران ) ( فارسى )

آن چشمه در همهء زمستان و تابستان جارى بود و در همهء سال هيچ گاه بريده نمىشد » ( ورق 98 آ ) . ( 70 ) 30 / 7 : در شب ميلاد - عبارت متن « ص 214 » در اينجا چنين است : « . . . و من اخذ من طينها ليلة الميلاد فطين به داره . . . » كلمهء ليلة الميلاد ، در اينجا هيچ گونه مناسب نمىنمايد و درست نيست . عبارت نسخهء عكسى چنين است : « و طين به حيطان داره فى اى بلد كان . . . » « ورق 98 آ » گمان مىرود كلمهء ليلة الميلاد ، تصحيفى است از « اى بلد » و بلكه « اى البلاد » كه به دست ناسخان و كاتبان و در اثر در هم آميختگى حروف كلمات آن ، يا كلمات مجاور آن ، پديد آمده است . و مقصود آن است كه از آن گل ، در هر جاى ، مىتوانسته‌اند استفاده كنند و براى آن مقصود به هر جاى مىتوانسته‌اند ببرند و بهره گيرند و اختصاصى به آن دهكده نداشته است . چنان كه صريح نسخهء عكسى همين معنى است . ( 71 ) 30 / 11 : شبديز - نام اسب خسرو و پرويز بوده است . گويند رنگ آن سياه بود و وجه تسميهء آن شب رنگ است . چه ديزبه معنى رنگ باشد . گويند از همهء اسبان جهان ، چهار وجب بلندتر بوده و آن را از روم آورده بودند . بعضى گويند شبديز و گلگون هر دو از يك ماديان به هم رسيده‌اند . و چون او را نعل بستندى به ده ميخ بر دست و پايش محكم كردى و هر طعامى كه خسرو خوردى او را نيز خورانيدندى و چون شبديز بمرد ، خسرو او را كفن و دفن كرده صورت او را فرمود كه بر سنگ نقش كردند و هر گاه بدان نگريستى بگريستى و صورت شبديز كه خسرو بر آن سوار مىشد در كرمان « 1 » است . گلگون ، نام اسب شيرين معشوقهء فرهاد بود . گويند گلگون و شبديز ، دو اسب بودند زادهء ماديان دشت ابكله ( يا : و مكله ، رمكله ، رم كله ) . و آن ماديان را جفت نبود . و در آن دشت اسبى بود از سنگ ساخته . و هر گاه آن ماديان را ذوقى به هم مىرسيد ، خود را به آن اسب سنگى مىكشيد ، به قدرت خدا آن ماديان بار مىگرفت . نظامى گويد « خسرو و شيرين ، ص 57 » ، به دو « 2 » رهبان فرهنگى چنين گفت * به وقت آنكه درهاى درى سفت كه زير دامن اين دير غارى است * در و سنگى سيه ، گويى سوارى است ز دشت رم كله در هر قرانى * به گشن آيد تكاور ماديانى ز صد فرسنگى آيد بر در غار * در او سنبد چو در سوراخ خود مار بدان سنگ سيه رغبت نمايد * به رغبت خويشتن بر سنگ سايد

--> ( 1 ) - ظ : كرمان شاهان . ( 2 ) - يعنى : به شاپور .