أحمد بن محمد الهمذاني ( ابن الفقيه الهمذاني ) ( مترجم : ح . مسعود )

165

البلدان ( بخش مربوط به ايران ) ( فارسى )

خزانه‌هاى خلفا ، چونان ايشان باشد . از سرگذشتهاى مشهور برامكه است كه خالد بن برمك ، براى هر يك از برادران خويش ، به قدر كفاف او ، خانه ساخت . و براى برادرزادگان خويش ، خواسته‌هايى وقف كرد تا هميشه زندگيشان را بگرداند . نيز همهء فرزندانى كه برادرانش داشتند از كنيزكانى بودند كه بديشان بخشيده بود . و ديگر بزرگان و اجواد خراسان ، خاندان قحطبه و على بن هشام و عبد اللّه بن طاهراند . آورده‌اند كه عبد اللّه ، تنها در يك جاى ، هزار هزار دينار بخشيد . و اين مقدار را اگر كسى مالك باشد بس مهم است تا چه جاى آن كه ببخشد . و اين عبد اللّه بن مبارك است با آن بخشندگى و پارسائى ويژه خويش . بر روى هم ، كشور مردم فارس ، در روزگاران گذشته ، از همهء ممالك بزرگتر بود ، و خواسته‌اى فزونتر داشتند و ساز نبردشان بيشتر بود . و عرب خود ، آنان را آزادگان مىخواندند . چه ، پارسيان دشنام مىدادند ليكن كس دشنامشان نمىداد ، خدمتگار مىگرفتند و خود خدمتگار كسى نمىشدند . تا آنگاه كه خداوند اسلام را آشكار كرد . بدين گونه آن شكوه ديرين چونان آتشى شد كه به خاموشى گرايد و خاكسترى كه بر باد رود . اين شد كه آنان پراكنده شدند . و ديگر در دوران اسلام از آنان بزرگوارى نام آور نماند . مگر اينكه عبد اللّه بن مقفع و فضل بن سهل چنين باشند . مردم خراسان ، اسلام را از روى گرايش و خواهانى پذيرا شدند و بدان گرويدند . گويند : همهء گيتى بيست و چهار هزار فرسنگ است . [ و از آن ] دوازده هزار فرسنگ كشور سياهان است . سه هزار فرسنگ كشور روميان است . سه هزار فرسنگ كشور پارسيان است ، و هزار فرسنگ سرزمين عرب است . بدين گونه مردم خراسان ، در شمار از فارس‌اند ، اگر چه خود خراسان پهناورتر از آن است . و در حديث است كه مردى على بن ابى طالب ( ع ) را گفت : اين