المنسوب للإمام علي ( ع ) ( مترجم : مولانا شوقى قرن 9 ه - )

پيشگفتار و مقدمه 40

ديوان اشعار منسوب به حضرت امير المؤمنين على ( ع ) ( فارسى )

فتوحات تيمور به نام سلطان حسين بايقرا و دومى را در زندگانى شاه اسماعيل صفوى و به فرمان او سرود . يا اينكه اين اشعار در شرح جنگ‌ها و مفاخر بزرگان دين بود ، مانند خاوران‌نامه ابن حسام كه در ذكر سفرها و جنگ‌هاى حضرت على عليه السلام سروده شده است 39 . شعراى اين عهد در داستان‌سرايى از شاعران قرن هفتم و هشتم به ويژه نظامى و امير خسرو دهلوى پيروى مىكردند . از مهم‌ترين اين منظومه‌ها « يوسف و زليخا » 40 و « ليلى و مجنون » 41 جامى است كه به پيروى از خسرو و شيرين و ليلى و مجنون نظامى سروده شده است . در قرن نهم يك نوع شعر بسيار رواج داشت و آن معما بود . هرچه به اواخر اين عهد نزديك شويم توجه شعرا را به اين نوع از شعر بيشتر مىبينيم كه در ميان ادباى آن عصر نوعى فن به شمار مىرفت و هركس قادر به سرودن آن نبود . در مقابل كسانى هم بودند كه به شرح اين معماها مىپرداختند و تأليفاتى در شرح معماى ديگران داشتند . در اين دوران به سبب اعتقاد شديد سلاطين و شاهزادگان تيمورى به مشايخ صوفيه ، تصوف رواج و نفوذ فراوان داشت . به دليل همين توجه و اعتقاد و همچنين شرائط سخت و نابسامان روزگار ، عامه مردم نيز به تصوف گرايش پيدا كرده به خانقاه‌ها روى مىآوردند . سرودن اشعار عرفانى و اخلاقى در پيامد همين امر رواج بسيار داشت و عارفانى چون شاه نعمة الله ولى و قاسم انوار به نظم غزليات و قصايد عرفانى مىپرداختند . شعراى ديگر نيز به سرودن غزل‌هاى عارفانه توجه نشان مىدادند و مثنوىهاى عرفانى غالبا به تقليد مثنوى مولوى سروده مىشد . مضامين اخلاقى نيز در اشعار شعراى اين دوران ديده مىشود و در اغلب موارد با معانى عرفانى درآميخته است . قصايد بسيارى در زهد و موعظه و دورى از لذات دنيوى و مثنوىهايى نيز به تقليد از بوستان سعدى و مخزن الاسرار نظامى در اين عهد سروده شد 42 . در اين عهد نوعى شعر به ابتكار حلاج شيرازى مشهور به شيخ اطعمه به وجود آمد . وى با استقبال يا تضمين ابيات معروف شاعران پيشين مانند سعدى و حافظ ، به وصف خوراك‌هاى مختلف مىپرداخت و در اين كار مانند عبيد زاكانى بيشتر به