كمال الدين حسين بن حسن خوارزمي
مقدمهء كتاب 42
ينبوع الأسرار في نصايح الأبرار ( فارسى )
گشت تاريخ وفاتش رحمة اللّه عليه * كز وفادارى سزاى رحمتِ اللّه بود سپس گريز به مدح فرزند او و ممدوح خويش مىزند و اشاره به تأليف كتاب خود ، نصيحتنامه مىكند و چنين مىگويد : تا تو را باشد مسلّم تاجدارى در دو كون * از نصيحتهاى شاهى هر زمانت ياد باد از خصوصيّتهاى ديگر اين نسخه آن است كه بر صدر غالب اشعار كه از مؤلّف است بعد از كلمهء « لمؤلّفه » عبارات « سلّمه اللّه و ابقائه » يا « ضاعف جلاله » يا « ضاعف قدره و جلاله » و نظير آنها نوشته شده و چنين مىنمايد كه نسخه در زمان حيات مؤلّف تحرير گرديده ، شايد براى تقديم به شاهزاده و ممدوح ، يا از روى نسخهاى كه در زمان حيات مؤلّف نوشته شده استنساخ گرديده است ؛ اگر اين حدس و احتمال درست باشد بايد تاريخ تحرير آن را حدود 829 يا 830 ه قرار داد يعنى اندكى پس از وفات غياث الدين شاه ملك نويان . ولى چنان كه اشاره شد اوراق آغاز و انجام كتاب افتاده است و در جاى ديگرى هم ذكرى از نام كاتب و تاريخ تحرير و محلّ كتابت آن به ميان نيامده تا بتوان به اين حدس و احتمال صورتى از قطعيّت و كمال داد . در اواخر كتاب همچنين اشعارى در مدح ممدوح ( شاهزاده ابراهيم سلطان ) از مؤلّف نقل شده كه همه جا نام ممدوح با خط جلى و قلم سرخ نگاشته شده است . از خصوصيّات مهمّ و قابل ذكر اين نسخه صرفنظر از غلطهاى بسيار و بىشمار « 1 » آن ، نزديك ثلث محتويات و مطالب كتاب ( در چند مورد ) از ميان رفته و در صفحهگذارى و تجليدى نيز كه بعدها شده است به اين سقطات توجّهى نشده و كسانى كه اين كتاب را مطالعه و تلخيص و فهرست كردهاند متوجّهء اين نقيصه نگرديده آن را كتابى كامل پنداشتهاند . « 2 » نام كتابهايى چون : بوستان ، مثنوى ، شاهنامه و سخنورانى چون : عطّار و سعدى و خاقانى و غيره كه در نسخه ينبوع الاسرار ذكر شده است در اينجا كمتر آمده و غالبا بر صدر اشعار الفاظى نظير : بيت ، قطعه ، فرد ، و نظم نوشته شده و عجبتر آنكه گاهى بر صدر بيتى كلمهء « قطعه » و بالاى ابياتى چند « فرد » رقم گرديده است .
--> ( 1 ) . چنان كه صفحهاى بل سطرى ، از آن عارى و خالى نيست . ( 2 ) . مقصود برگى است كه در آن نام كتاب و موضوع و ساير خصوصيّات نسخه نوشته شده و به آغاز آن الصاق كردهاند . و مؤلّف آن را « حسين كاشى » خواندهاند . ( ر . ك : ص 256 نسخه ) .