خوارزمى فرزند شيخ شهاب الدّين از عرفاى سلسلهء عليّه و از احفاد شيخ نجم الدّين كبرى كه پير ارادت او شيخ حاجى محمّد خبوشانى بوده ؛ صاحب ارشاد المريدين و آداب المريدين ، و ما در ضمن بيان آثار و تأليفات خوارزمى به ردّ اين اشتباهات با دلايلى كافى اشاره خواهيم كرد . غير از آنچه گفته شد در آثار متأخران و نويسندگان معاصر نيز مطالبى دربارهء حسين خوارزمى به نظر مىرسد كه يا نقل يكى از گفته‌هاى پيشينيان است يا التقاطى از سخن همهء آنان ، كه بر روى هم مفيد مزيد فايدتى نيست . بلكه غالبا موجب گمراهى است . چنان كه مؤلّف رياض العارفين ، رحمة اللّه عليه ، او را « حسين بن حسن كاشى » مىخواند « 1 » و صاحب طرايق الحقائق منقولات مجالس المؤمنين را به نقل مىآورد . در جواهر الاسرار از او با « كاشفى سبزوارى » ياد مىكند . « 2 » دانشمندان گرامى خان‌بابا مشار و علىنقى منزوى در فهرست‌هاى ارزنده و سودمند خود بيشتر اين اشتباهات را تكرار مىكنند . و چنان كه معلوم مىگردد منشأ بروز اين سهوها و اشتباهات مندرجات مجالس العشّاق و مجالس المؤمنين بوده است . استاد دكتر ذبيح اللّه صفا كه خود از محقّقان پركار و كم‌نظير عصر ماست در بيان شرح حال كمال الدّين خوارزمى مندرجات كتاب مجالس العشّاق و حبيب السّير را با يكديگر درآميخته است و اين سهوى است . امّا دربارهء پادشاه عصر مؤلّف كه به حكم عقل او را شاهرخ بن تيمور خوانده هرچند سخنى درست و بجاست ولى مراد مؤلّف از پادشاه عصر ، والى ولايت خوارزم بوده كه كتاب را به نام او كرده است . نه شاهرخ ميرزا . « 3 » غير از اين ، تحقيقات ارزشمندى را كه استاد در مورد بعض تأليفات مؤلّف نموده و شرح ممتّعى را كه بر كتاب جواهر الاسرار و سبك نثر او و ارزش كتاب بيان فرموده درخور استفاده شايان براى همگان است .

--> ( 1 ) . ر . ك : رياض العارفين ذيل شرح حال خواجه ابو الوفا . ( 2 ) . جواهر الاسرار چاپ سنگى هند صفحهء آخر . ( 3 ) . ر . ك : تاريخ ادبيّات دكتر صفا 3 / 491 . استاد به نسخهء خطّى منحصر ينبوع الاسرار كه در كتابخانهء مجلس محفوظ است نيز اشاره مىكند . براى مطالعهء ساير مآخذى كه از كمال الدّين خوارزمى ذكرى كرده‌اند رجوع فرمايند به فهرست نسخه‌هاى خطى ريو ص 144 هديّة العارفين 2 / 315 ؛ از سعدى تا جامى ص 652 ؛ سبك‌شناسى مرحوم بهار 3 / 228 .