بارادت كند زنده باشد « 1 » و جنباننده فلك عقل نباشد كه عقل مجرد است از اجرام و و تصرّفات اجرام پس جسم را چون جنباند و نيز جنبانندهء بايد كه تخيّل حدود كند كه حركت از ج تا ب نه حركت است از ب تا د پس او را بايد كه تخيّل كند كه از كجاش مىبايد جنبانيد هر وقتى پس نفس باشد و هر كه حركت كند بارادت غرضش عين حركت نباشد كه حركت طلب چيزى است و نيز مطلب فلك چيزى شهوانى نيست و با غضبى زيرا كه در فلك زيادت اجزا و نموّ چيزهائى كه موجب خرق و حركت مستقيم باشد نيست و نيز مزاحمى در مكان يا تباه كنندهء او را نيست پس نه شهوت است او را و نه غضب و حركتش از بهر چيزى نيست كه بيك دفعه حاصل شود كه اگر حاصل شدنى باشد و اگر حاصل ناشدنى بر هر دو تقدير بايستادى از بهر يافت يا از بهر نااميدى و نه چنين است كه پيوسته مىجنبد و حركتش از بهر منفعت سافل نيست كه سافل را پيش او آن قدر نباشد كه دائم از بهر او جنبد و برهان گفته‌اند در علوم كه كوچكتر كوكبى در فلك ثوابت كه در ضبط مردم آمده است بارها چند زمين است و خورشيد بيش از صد و شصت بار چند زمين است « 2 » تا نسبت زمين با آن فلك كه

--> ( 1 ) - اين موضوع نيز مورد اختلاف نظر دانشمندان و بزرگان اهل نظر است برخى كه انسان را گل سر سبد و عقل را وقف خاص او دانسته‌اند براى خورشيد و ماه و اجزاى سماوى و افلاك و منظومات علوى قائل بعقل نيستند و همه را متحير و سرگردان و مجبور و مضطر دانسته‌اند اينها همه براى آنست كه عبادت اختيارى را به انسان اختصاص دهند در صورتى كه اناسى كامله و پيشوايان مذهبى جاى بحث نگذاشته و سخن را براى دفع اختلاف صريح گفته‌اند أيها الخلق المطيع الدائب خطاب به ماه بود كه فرزند شاه اوليا حضرت امام زين العابدين ميفرمود صدر المتالهين درين باره داد سخن داده و تحقيق كافى فرموده است كسانى كه بخواهند استفاده كنند بشرح اصول كافى مراجعه نمايد . ( 2 ) - شعار مسلمانان اللّه اكبر است هيچ‌گاه تغييرپذير نيست علم هر روز تجديد مىشود در قرون سابقه اين جمله با تعجب و شگفتى همراه بود و امروز منظومات بسيارى كشف شده است كه گفتارهاى سابق علما سخنان عوامانه بشمار ميرود و هر قدر پيشرفتهاى علمى زياد شود شعار اسلام پيش‌بينى آن را كرده و خدا را برتر و بزرگتر از آن دانسته رئيس دانشگاه بقيهء حاشيه در صفحهء بعد