[ رساله ششم ( كتاب الفرق فى احوال المسلمين و المشركين ) ] كتاب الفرق فى شرح احوال مذاهب المسلمين و المشركين و اين كتاب مرتب است برده باب . باب نخستين در شرح فرق معتزله و در اين سه فصل است . فصل اول در بيان آنج جمله فرق معتزله در آن اشتراك دارند بدان كه جمله معتزله اتفاق دارند بر نفى صفات خداى تعالى از علم و قدرت و اتّفاق دارند بر آنج قرآن محدث است و مخلوق و اتّفاق دارند بر نفى رؤيت و اتّفاق دارند بر آنج خداى تعالى خالق افعال بندگان نيست . فصل دوم در بيان آنج ايشان را چرا معتزله خوانند . و اصل بن عطا از جمله شاگردان حسن بصرى بود و عمرو بن عبيد هم از جمله شاگردان حسن بود و چون ايشان مذهبى نو بنهادند و آن آنست كه فاسق نه مؤمن باشد و نه كافر و ايشان از حلقه حسن بصرى بيرون شدند و بجانبى ديگر در آن مسجد بنشستند مردمان گفتند ايشان را اعتزلا حلقة الحسن بس بدين سبب ايشان را اين نام بماند قاضى عبد الجبّار كى از جمله متأخّران رؤساء معتزله بوده است گفته است كه هر جا كى در قرآن لفظ اعتزال آمده است مراد اعتزال از باطل بوده است پس معلوم شد كى اسم اعتزال اسم مدح است و اين سخن كه او ميگويد راست نيست زيراك خداى تعالى ميگويد وَ إِنْ لَمْ تُؤْمِنُوا لِي فَاعْتَزِلُونِ و مراد باعتزال در اين آيت كفر است . فصل سوم در بيان فرق معتزله بدان كه ايشان هفده فرقه‌اند . فرقت نخستين غيلانيانند اتباع غيلان الدمشقى ايشان چنان كه معتزله بوده‌اند مرجى بوده‌اند و هشام بن عبد الملك كى هفتم خليفه بوده است از بنى مروان او را بكشت .