ناصر خسرو

مقدمه 16

جامع الحكمتين ( فارسى )

9 . - رسالهء مختصر جامع الحكمتين آقاى مجتبى مينوى نسخه‌ئى از آن را نزد مرحوم حاج سيّد نصر اللّه تقوى ديدند كه از روى نسخه‌ئى قديم استنساخ شده بود و بعد دريافتند كه نسخهء اصل قديم اين روايت در كتابخانهء آقاى حاج حسين آقا ملك موجود است « 1 » . سپس اين رساله را در پايان ديوان ناصر خسرو طبع كتابخانهء تهران سنهء 1304 - 1307 از صفحهء 563 تا 583 بعنوان « رسالهء حكيم ابو معين حميد الدّين ناصر بن خسرو قباديانى بنثر در جواب نود و يك فقره اسئلهء « فلسفى و منطقى و طبيعى و نحوى و دينى و تأويلى مندرج در يك قصيدهء هشتاد بيتى يكى از شعراى مقدّم برو » چاپ كردند ، و بعدها نيز آقاى مينوى در كتابخانه بادليان ( اكسفورد ) نسخه ديگرى از همين روايت يافته و سوادى براى خود برداشته‌اند « 2 » . امّا معلوم نيست كه جامع الحكمتين را خود ناصر خسرو تلخيص كرده به صورت رساله مزبور در آورده است يا ديگرى ؟ 10 . - نسخهء جامع الحكمتين دربارهء نسخهء ايا صوفيّه كه كتاب حاضر از روى آن بچاپ رسيده ، آقاى هنرى كربين در مقدّمهء فرانسوى همين كتاب مختصرى نقل كرده‌اند . اين نسخه بدست تركى نوشته شده كه ظاهرا نه از زبان فارسى اطّلاع داشته و نه عربى ، بلكه كوشيده است كه كلمات را عينا استنساخ كند بدون فهم معانى آنها ، در نتيجه بسيارى از حروف كلمات بىنقطه مانده يا نقطه‌ها جا بجا شده ، گاه كلمه يا كلماتى از سطر بالا بپايين نقل شده و زمانى به عكس از سطر پايين به بالا رفته است . متأسّفا از متن جامع الحكمتين جز همين يك نسخه بدست نيامده . فقط رسالهء مختصر آن ( كه وصفش گذشت ) موجود است . هر مطلب جامع الحكمتين كه درين رسالهء مختصر آمده ، آن دورا با هم تطبيق و باختلاف در حواشى اشاره كرده‌ايم . از سوى ديگر اشعارى از ناصر خسرو در جامع الحكمتين آمده كه آنها را با ديوان ناصر خسرو چاپ تهران مقابله و تصحيح كرده‌ايم و اختلافات را هم در حواشى متذكّر شده‌ايم .

--> ( 1 ) راجع بتوصيف نسخه‌هاى مزبور ، رك : مقدمهء ديوان ناصر خسرو ص : صب - صد . ( 2 ) رك : مجلهء يادگار سال دوم شمارهء 8 ص 10 .