محمّد بدون مدافعه و مقاومت بقشون ابو سعيد تسليم شده و بقيّه عمر در هرات مسكن گزيد . پسر او بكاشغر فرار كرد . پس از چندى اين شاهزاده از كاشغر برگشته و ميرزا ابو بكر پسر ابو سعيد را - كه امير بدخشان شده بود - از بدخشان راند . ابو سعيد بار ديكر لشكر ببدخشان فرستاد و شاه سلطان محمّد را در سنهء 871 كشت « 1 » . » راجع بتاريخ بدخشان در عهد اخير كتاب « راهنماى قطغن و بدخشان » تأليف محمّد نادر خان « 2 » اطلاعات سودمندى دارد . 6 . - ابو الهيثم ناصر خسرو در صفحهء 17 كتاب حاضر گويد : « امير بدخشان . . . قصيده‌اى را كه گفته بود خواجه ابو الهيثم احمد بن الحسن الجرجانى - رحمة اللّه - و اندرو سؤالهاء بسيار كرده است . . . » و در صفحهء 19 همين كتاب آمده : « قال الشّيخ احمد ( بن ) الحسن الجرجانى » و در صفحهء 86 از او بنام « ابو الهيثم الجورانى « 3 » » و در صفحهء 217 « ابو الهيثم » ياد شده . اين ابو الهيثم كيست ؟ در تتمّهء صوان الحكمه تأليف ظهير الدّين ابو الحسن بيهقى ( متوفى بسال 565 هجرى قمرى ) آمده « 4 » : « الحكيم ابو الهيثم البوزجانى « 5 » . لم ار له اثرا في الحكمة سوى قصيدة له فارسيّة ، شرحها محمّد [ بن ] سرح « 6 » النّيسابورى ، و لأبي الهيثم ذكر في عوام الحكماء ، لم يبلغ الىّ منه تصنيف و لا كلام يعرف بهما طرف من مرتبته في العلم . » و در ترجمهء صوان الحكمه آمده « 7 » : « الحكيم ابو الهتيم ( كذا ) الجورجانى . ازو جز قصيده‌اى كه محمّد سرخ نيشاپورى آن را شرح كرده است نيافته‌اند و غير آن اثرى از وى ظاهر نشد كه بدان استدلال برتبت او در علوم توان كرد . »

--> ( 1 ) از يادداشتهاى آقاى تقىزاده . ( 2 ) چاپ كابل 1302 شمسى . ( 3 ) چنين است در نسخهء ايا صوفيه مأخذ كتاب حاضر . ( 4 ) متن عربى چاپ لاهور 1351 قمرى ص 132 . ( 5 ) نسخهء برلين : الجورجانى ، درّة الاخبار نسخهء كتابخانهء كليهء پنجاب : الجورجانى ؛ انتخاب منتخب صوان الحكمه و تتمهء صوان الحكمه و اتمام التتمة ، نسخهء ليدن : البوزجانى . ( 6 ) سرخ ( ن . ل ) . ( 7 ) ترجمهء فارسى از ناصر الدين بن عمدة الملك منتجب الدين منشى يزدى ( بنام درّة الاخبار و لمعة الانوار ) ، چاپ تهران 1318 ص 78 ؛ چاپ لاهور مصحح محمد شفيع ص 91 .