ابراهيم رفعت باشا ( مترجم : هادى انصارى )
52
مرآة الحرمين ( سفرنامه حجاز و تاريخ و جغرافياى راهها و بقاع متبركه آن ) ( فارسى )
سربازان همواره هنگام رسيدن كاروان محمل ، مراسم سلام نظامى را بجا آورده و سپس با آتش زدن بوتههايى از چوب كه پيشتر بر روى تپهها و بلنديهاى اطراف خود قرار داده بودند ، مسير راه را تا حدود هزار متر روشن مىكردند . براى آگاهى بيشتر از مسير پيموده شدهء كاروان از جده به مكه و موقعيت قلعهها و قهوهخانهها و وضعيت بهتر ، لازم است كه از سفرنامهام در سال 1320 ه . يارى جويم كه در آن اينگونه آمده است : « در روز جمعه ، سىام ذى القعدهء سال 1320 ، دو ساعت پس از طلوع آفتاب حركت خود را از جده بر روى دشتى هموار و از ميان تپههايى شنى به سوى جنوب شرقى و در مدار 110 درجه ، آغاز كرديم ، پس از 30 دقيقه ، كمكم تپهها دور شده و دشت وسيع گرديد . به حركت خود ادامه داديم تا اين كه در ساعت 5 و 25 دقيقه به « رأس القائم » رسيديم . در اين نقطه پاسگاهى قرار داشت كه در آن ، گروهى از سربازان نظامى به همراه تعدادى افسر مستقر بودند . همچنين قهوهخانهاى در آن داير بود كه در موسم حج ، همانند ساير قهوهخانههاى اين مسير ، چاى و قهوه به حجاج مىفروخت . پس از آن به حركت خود ادامه داديم و در ساعت 6 به « رغامه » رسيديم . در محل ياد شده ، بر روى قطعه زمينى صاف ، قلعهاى بود با تعدادى سرباز و قهوهخانهاى داير . لحظاتى را در رغامه بوديم كه به وسيلهء آب سرد از ما پذيرايى كردند . از اين قلعه ، مسير حركت ما به سوى شرق بر مدار 90 درجه تغيير يافت . در اين مسير كوهها گاه نزديك شده و گاه دور مىگشت و دشتها گاه باريك شده و گاه پهن مىگرديد كه اين تغييرات تقريبا بين 180 متر تا 360 متر بود . سپس مجدّدا مسير حركت ما به سوى جنوب شرقى بر روى مدار 110 درجه تغيير كرد و در ساعت 7 و 45 دقيقه به محلى كه به نام « جراده » بود رسيديم . داراى قهوهخانهء سقفدار وسيعى بود ، ساخته شده از سنگ ، و در يكصد مترى آن دو چاه بود با آب اندكى شور . اسبها و قاطرها را از آب آن سيراب كرده و پس از استراحت 55 دقيقهاى مجددا در ساعت هشت و چهل دقيقه حركت خود را آغاز كرديم و پس از طى هزار متر در سمت چپ خود ، به قلعه ( كتانه ) كه همانند ديگر قلعهها بر روى نقطهء بلندى بنا گرديده بود ، رسيديم . در اين قلعه يك افسر به همراه بيست سرباز ، مستقر بودند ، از اين قلعه تا حدود يك مايل ، زمين پوشيده از ريگ بود . در ساعت 9 و 20 دقيقه . مجددا تغيير مسير داده و در مدار 75 درجه به سوى شمال شرقى به حركت درآمديم و در ساعت 9 و 30 دقيقه به « قلعه