ابراهيم رفعت باشا ( مترجم : هادى انصارى )
487
مرآة الحرمين ( سفرنامه حجاز و تاريخ و جغرافياى راهها و بقاع متبركه آن ) ( فارسى )
در سال 1111 ه . سلطان مصطفى عثمانى چاه عقد را خريد و آب آن را به منابع آب چشمهء زرقا اضافه نمود . در سال 1212 هجرى مجراى آن به وسيلهء سلطان سليم سوم تعمير و بنا گرديد ليكن هنوز به پايان نرسيده بود كه در محاصرهاى كه وهابيان در سال 1224 هجرى از مدينه كردند ، آن را خراب نمودند . در سال 1224 هجرى محمّد على پاشا ، مجراى چشمه زرقا را تعمير نمود و سپس در سال 1300 هجرى مجددا سلطان عبد الحميد عثمانى آن را تجديد بنا كرد و چاه بويره را خريد و آب آن را به منابع چشمهء زرقا افزود و آن را در مجراهاى زيرزمينى به سوى مدينه جارى ساخت كه از آب آن علاوه بر استفادهء مردم و چهارپايان ، جهت آبيارى زراعت و باغها استفاده مىشد . آب اين چشمه را سقاها در خانههاى مدينه توزيع مىكردند ، آب را در مشكهايى كه از لولههاى محكمى كه در كنار مخزنها و يا از آبشخورهايى كه گاه به وسيلهء سى پلهء سنگى به پايين رفته بود پر كرده و به مردم مىرساندند . چشمهء زرقا داراى موقوفاتى است كه درآمد آن خرج تعميرات و مسير آبهاى آن مىگردد . اين چشمه داراى مديرى است كه بر كارمندان و اعمال آنها نظارت مىكند و درآمد موقوفات را همه ساله جهت لايروبى كانالها و كندن علفهاى هرز صرف مىنمايد . علّت وجه تسميهء اين چشمه به « زرقا » آن است كه چون چشمهء مزبور را مروان بن حكم كبود چشم به سوى مدينه روان ساخت ، چشمه را به نام او ازرق يا زرقا ناميدهاند . مردم مدينه خداوند فرموده است : وَ الَّذِينَ تَبَوَّؤُا الدَّارَ وَ الْإِيمانَ مِنْ قَبْلِهِمْ يُحِبُّونَ مَنْ هاجَرَ إِلَيْهِمْ وَ لا يَجِدُونَ فِي صُدُورِهِمْ حاجَةً مِمَّا أُوتُوا وَ يُؤْثِرُونَ عَلى أَنْفُسِهِمْ وَ لَوْ كانَ بِهِمْ خَصاصَةٌ وَ مَنْ يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ « 1 »
--> ( 1 ) - حشر : 9