ابراهيم رفعت باشا ( مترجم : هادى انصارى )
253
مرآة الحرمين ( سفرنامه حجاز و تاريخ و جغرافياى راهها و بقاع متبركه آن ) ( فارسى )
هماكنون عادت چنين است البته از قديم هم اين گونه بوده است كه خطيب نماز جمعه ، در حالى كه ميان دو نفر از خواجههاى حرم قرار گرفته ، وارد مسجد الحرام مىگردد و دو خواجهء ياد شده هر يك بيرقى در دست خود بلند نموده و خطيب را به سوى حجر الأسود راهنمايى مىكنند ، نامبرده پس از بوسيدن آن به سوى منبر حركت نمود و اين در حالى است كه شخصى در برابر او با حركت دادن چوبى كه داراى پوست ظريفى است و صداى تندى را در فضاى مسجد مىپراكند حركت مىكند ، صدا بگونهاى است كه تمامى افراد درون مسجد و بيرون آن صداى چوب ياد شده را مىشنوند و اين صدا حركت خطيب به سوى منبر را به اطلاع همه مىرساند . در كنار منبر شخصى يك قبضه شمشير در اختيار او گذاشته و سپس دو پرچم ( - بيرق ) ياد شده در كنار منبر قرار داده مىشود . خطيب در هر پله توسط شمشير خود ضربهاى بدان وارد مىكند كه صداى آن را همه مىشنوند و اين كار را تا بالاترين پله انجام مىدهد . پس از آن در لب دعايى زمزمه مىكند و به جمع حاضر مردم در سمت چپ و راست سلام مىدهد و مردم همگى پاسخ مىدهند . در اين هنگام موذنان بر روى ساختمان زمزم ، اذان دوم را ندا داده و پس از اتمام آن خطبه شروع مىگردد ؛ از آن جمله در خطبههاى خود اين كلمات را مىگويد : « أللّهمّ صلّ على محمد و على آل محمد ما طاف بهذا البيت طائف » . و با انگشتان خود اشاره به كعبه كرد و دعا براى خلفاى چهارگانه و عموى پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و دو سبط او ( حضرت امام حسن و حسين عليهما السّلام ) و مادرشان ( حضرت زهرا عليها السّلام ) و مادر بزرگشان ( حضرت خديجه عليها السّلام ) كرد آنگاه به خليفه و امير مكه دعا نمود . هنگامى كه نماز به پايان رسيد پايين آمد و در حالى كه دو طرفش دو خواجهء پرچم به دست و در برابرش نقارهزن قرار داشت حركت مىكرد ، اين علامتى است كه نشان مىدهد خطبه و نماز به پايان رسيده است . در تصوير مردم را در حال خواندن نماز جمعه در مسجد الحرام به تاريخ ذى الحجه سال 1320 ه . ملاحظه مىكنيد و در سمت راست عكس مقام ابراهيم و باب بنى شيبه و زمزم و سقاخانه را مىبينيد . سقاخانه اكنون انبار وسائل مسجد است .