ابراهيم رفعت باشا ( مترجم : هادى انصارى )
198
مرآة الحرمين ( سفرنامه حجاز و تاريخ و جغرافياى راهها و بقاع متبركه آن ) ( فارسى )
شده بود به مكه جارى گرديد . در سال 820 ه . مجددا آب قطع گرديد كه در سال 821 ملك مؤيد پادشاه مصر و شام و حرمين ، فرمانده خود علاء الدين را جهت تعمير چشمه به همراه هزار مثقال طلا به مكه اعزام نمود . نامبرده ساختمان چشمه را در جمادى الآخر آغاز نموده و در شعبان در حالى كه آب به مكه رسيده بود به پايان برد . پس از موسم حج همان سال ، مجددا آب كاهش پيدا كرد و قيمت آن افزايش پيدا نمود . علاء الدين براى بار دوم در سال 822 ه . مأموريت يافت كه آن را تعمير نمايد . نامبرده توسط كارگران و مهندسين قسمتهايى كه تعمير نشده و نيز قسمتهايى كه مجددا پس از تعمير اخير ، ويران گرديده بود ، از نو بنا نمود كه در آخر صفر آب به مكه رسيد . همچنين در سال 852 هجرى چشمه حنين به كارگردانى بيرم خواجه ، بازرس و ناظر حرمين شريفين ، مجددا تعمير گشت . ليكن پس از آن چشمهها منهدم شده و مردم بار ديگر دچار گرفتارى شديدى شدند . تا اينكه وضعيت بىآبى مردم به گوش ملك اشرف قايتباى رسيد . نامبرده در سال 875 ه . دستور داد چشمه مكه و چشمه عرفات را تعمير نمايند ، ساختمان در چشمه عرفات از جبل الرحمه تا وادى لقمان آغاز گرديد . در اين هنگام به آب فراوانى دسترسى پيدا كردند و عاقبت مردم پس از يكصد و پنجاه سال كه از قطع آن مىگذشت در عرفات به رفاه دست يافتند . در عرفات آبگيرها را نيز اصلاح نموده و آنها را از آب پر ساختند همچنين چشمه حنين را نيز تعمير كردند به طورى كه آب آن را به مكه رسانيدند و نيز چشمه خليص را تعمير كرده و آب آن را به جريان درآوردند و گنبد آن را نيز بنا نمودند . از شريف قايتباى سخنانى را كه بر لوحى از سنگ در قسمتى از جبل الرحمه و در نزديكى قنات بود ديدم كه اين مشاهده در تاريخ 9 ذى الحجه سال 1318 هجرى بود . اينجانب با مدادى كه در دست داشتم حدود چهار ساعت به علت سختى قرائت و شلوغى جمعيت كه وجود داشت با وجود آن كه شخصى در كنار من سعى مىكرد كه مزاحمت ديگران را رفع نمايد ، اين نوشتهها را جهت ثبت در كتاب برداشتم و در 9 ذى الحجه سال 1320 هجرى عكسى از اين لوح برداشتم و مطالب روى سنگ را با خط زيباى شيخ على بدوى بازنويسى كردم و توانستم نوشتهها را به صورت آشكارى از لوح