ابراهيم رفعت باشا ( مترجم : هادى انصارى )
188
مرآة الحرمين ( سفرنامه حجاز و تاريخ و جغرافياى راهها و بقاع متبركه آن ) ( فارسى )
را فراهم مىكند ، اين است كه اين فضاى وسيع را به خيابانها و مناطقى تقسيم نموده و بر هر قسمت تابلو يا راهنمايى قرار دهند كه به وسيلهء آن حجاج بتوانند بدون سردرگمى و ناراحتى ، چادرهاى خود را بيابند ؛ زيرا چادرها در فضايى به مساحت يك مايل در دو مايل برپا شده است كه در اين صورت تقسيمبندى آن و قرار دادن علامتهايى بر سر خيابانها بر دولت ، كار طاقتفرسايى نمىباشد . و نيز آنچنان كه ملاحظه كردم ، در اين فضاى وسيع ، آبريزگاه ساخته نشده بود ، بنا بر اين حجاج براى قضاى حاجت خود مجبور به رفتن به نقاط اطراف و دور از چادرهاى خود هستند كه اين كار موجب آلودگى زمين و هوا و انتشار بوى نامطبوع در فضا مىگرديد و هر آنگاه دولت آبريزگاههايى به همراه آب براى مردم در مكانى دور از چادرها احداث مىكرد ، موجب راحتى حجاج مىشد ، همچنان كه در سلامتى افراد نيز تأثير به سزايى مىگذاشت . همچنين به نظر مىرسد يكى ديگر از كارهاى نيكو و ضرورى ، پوشاندن روى حوضهاى ياد شده با ورقى از آهن و نصب شيرهاى آب در اطراف حوضچهها مىباشد كه اين دو كار علاوه بر پيشگيرى از آلوده شدن آب ، از تغيير آب به هنگام ماندن آن در زمان طولانى نيز جلوگيرى مىكند و نيز ضرورى به نظر مىرسد كه بر روى دريچههاى اين قنات ، پوششهايى قرار داده شود كه علاوه بر پيشگيرى از ورود گرد و غبار به داخل آن ، افراد نتوانند بدان دسترسى پيدا كرده و كارهايى را كه پيش از اين يادآور شديم ، همانند غسل كردن و يا شستن ظروف و لباس را در آن انجام دهند . به نظر مىرسد كه دولت جهت ترميم و پاكسازى اين قنات ، همه ساله هزينهاى را صرف مىكند در صورتى كه هزينهء دو سال آن را صرف ايجاد پوششهايى بر روى حوضها و قرار دادن شير آب در اطراف آن نمايد ، مىتواند از هزينههاى فراوانى كه همه ساله براى ترميم و پاكسازى در آن خرج مىكنند ، جلوگيرى نمايد . اهميت چشمه زبيده از آنجايى كه اين چشمه همانند رودخانهاى به طول چهل كيلومتر در جريان است و ساكنان شهر حرام و واردين از حجاج به آن ، از كشورهاى گوناگون را سيراب مىكند ،