ابراهيم رفعت باشا ( مترجم : هادى انصارى )
154
مرآة الحرمين ( سفرنامه حجاز و تاريخ و جغرافياى راهها و بقاع متبركه آن ) ( فارسى )
در اين شهر يك قرنطينه بوده كه هم اكنون تعطيل است و نيز يك داروخانه و دو تجارتخانهء بزرگ جواهرات و اشياى قيمتى ، و 17 كارگاه جيرسازى و 8 كارگاه سفالگرى ، و يك انبار بزرگ گاز وجود دارد . مكه 3000 فروشگاه ( مغازه ) و 6500 خانه دارد كه با گچ و سنگهاى سياه خارا ، با خالهاى سياه و قرمز بنا گرديده است . بيشتر خانهها از يك تا پنج طبقه بوده كه اكثر آنها بدون حياط مىباشند . زيباترين خانهء مكه از آن شريف مكه معروف به « البوّ » و خانه محمد على ، كاتب مخصوص شريف است كه با معمارى نوينى طراحى و تزيين و گچبرى شده است و با خانههاى مجلل در مصر ( - قاهره ) و اسكندريه برابرى مىكند . خانههاى اميران نيز مجلل بوده ولى به سبك معمارى قديم بنا گرديده است . در مكه تعداد زيادى باغچههاى كوچك و حوضهاى آب مصنوعى با فوارهء آبى ديده مىشود . در اينجا ، همانطور كه پيشتر وعده داده بوديم ، برخى از اماكن مشهور مكه را به تفصيل براى شما توصيف مىكنيم : بيمارستان غريبان و فقيران اين بيمارستان در سمت مسجد الحرام قرار گرفته است . آنگونه كه بر دروازه آن نوشته شده ، در سال 1086 هجرى در دوران سلطنت سلطان غازى محمد خان چهارم بنا شده است . از اين بيمارستان در 27 ذى الحجه سال 1318 ه . ( 16 آوريل سال 1901 ) ديدن كردم ، در آن ، دو پزشك مشغول خدمت بودند ؛ يكى سر پزشك بيمارستان به نام اسماعيل افندى ثروت ، و ديگرى عثمان اسماعيل و نيز دكتر داروسازى بنام حسن افندى تحسين انجام وظيفه مىكرد كه همگى لباسهاى مرتب و تميزى داشتند . بيمارستان داراى پنجاه تخت بود كه از قسمتهاى مختلف آن ديدن كردم و از نظر نظافت داخلى و سرويسهاى بهداشتى تختها و رختخوابها ، در وضع اسفبارى قرار داشت . بخشى از بيمارستان كه اختصاص به امراض عفونى داشت ، در وضعيت ناهنجارى به سر مىبرد . ابتدا پزشكان مايل به ديدار من از آن بخش نبودند و در صورتى كه بدون پارچهاى كه بر روى بينى خود با فشار قرار داده بودم ، نمىبود ، امكان توقف چند لحظهاى در اين قسمت