خاطرشان زنده مىكنند . سپس در جاى جاى آن تربت پاك ، در كنار حجرهء شريف و گاه در كنار ستون سرير و ستون حرس و نيز لحظه‌اى در مجاورت ستون توبه و ديگر بار در محراب ، و لختى كنار منبر و دمى در روضهء شريف حضور يافته ، به زيارت و راز و نياز مىپردازند . مجددا راهى خانهء حضرت زهرا عليها السّلام مىشوند و در كنار محراب تهجّد و سپس مقام جبرائيل و در بقيع در كنار قبور ائمهء معصومين عليهم السّلام و ديگر بزرگان مدفون در آن و خلاصه در جاى جاى اين سرزمين ، تمامى خاطره‌ها و تاريخ آن بزرگان و سروران را مرور و عطر آنان را در اين بقعه‌هاى متبرك استشمام مىكنند . مدتها در آرزوى آن بودم كه دربارهء اين دو ديار ، قلب تپندهء ميليون‌ها مسلمان ، توفيقى به دست آورم و خدمتى - هر چند ناچيز - بنمايم ، تا اين‌كه چندى پيش در محضر رفيق شفيقم ، سرور مكرم ، حضرت حجة الاسلام و المسلمين آقاى سيد على قاضى عسكر سخن از كتاب « مرآة الحرمين » پيش آمد كه پيشتر به هنگام مطالعهء كتابهاى تاريخى اين دو ديار ، ارجاع‌ها و نقل قولهايى از اين كتاب را ديده بودم ، از اين‌رو بدان اشتياق پيدا كرده و به مطالعه‌اش پرداختم ، از آنجا كه توفيق تشرّف به حج و چندين بار عمره را به دست آورده بودم و علاقهء ويژه‌اى به مكانهاى تاريخى آن داشتم ، با ديدن كتاب « مرآة الحرمين » ، كه ثبت دقيقى از اين مكانها را در بردارد ، مصمّم شدم كه آن را ترجمه كرده ، در اختيار ديگر علاقه‌مندان قرار دهم . اين كتاب كه شرح مسافرت‌هاى سرلشكر ابراهيم رفعت پاشاى مصرى به حج و ديار حجاز در سال 1318 هجرى به عنوان فرمانده پاسداران محمل مصرى و امير الحاج مصر در سال‌هاى 1320 و 1321 و 1325 هجرى به همراه كاروان محمل مصرى است ، از مهم‌ترين و سودمندترين تأليفات در دو قرن اخير در اين زمينه به شمار مىآيد . وى در توصيف اماكن شهر مكه و ويژگىهاى آن و شرح جزئيات مسير خود ، از مصر به حجاز و حرمين ، نظير : منازل ، قهوه‌خانه‌ها ، پادگان‌ها ، قبايل ، تپه‌ها ، كوه‌ها و جز اينها و نيز ثبت دقيق جغرافياى شهرى مدينه منوّره ، از حرم نبوى و خانه‌ها و كوچه‌ها و خيابان‌ها و مناطق و حصار شهر و بقعه‌هاى متبرّك ، آنچنان دقّت و موشكافى كرده كه تحقيقا در نوع خود بىنظير است . كتابهايى كه در يك قرن اخير ، در اين زمينه به رشتهء تحرير درآمده و گاه برخى از