آن را روشن گردانيدنى و حروف آن را بسيار متصل به يكديگر مگردان مانند اتصال موى سر و بسيار پراكنده مكن مانند پراكندگى ريك و فرع كن آن را بر دلهاى سخت يعنى حروف آن را چنان ادا كن كه در دلهاى سخت جا گيرد و بايد كه قصد شما آن نباشد كه سوره را زود تمام كنيد و بعضى گفته‌اند كه مراد از ترتيل تدبر و تفكر كردنست در معانى قرآن و فقها ادام اللَّه بركاتهم ترتيل را از جملهء مسنونات شمرده‌اند بنا برين امر ترتيل درين آيه براى استحبابست و ازينست كه شيخ على عليه الرحمه اداء الحروف را كه از ابن عباس در معنى ترتيل نقل كرده‌اند بمعنى كمال اداء حروف گرفته زيرا كه اصل اداء از جملهء واجباتست كه قرآن بدون آن قرآن نيست إِنَّا سَنُلْقِي عَلَيْكَ قَوْلًا ثَقِيلًا بدرستى كه ما زود باشد كه القا كنيم بر تو و بفرستيم سخن‌گرانيرا يعنى قرآنى را كه مشتملست بر تكليفات كه آن ثقيل و گرانست بر مكلّفين سيما بر پيغمبر كه او هم بايد كه خود متحمل آن شود و هم بايد كه امّت را متحمل آن سازد و يا قول را كه آن ثقيلست بر تو چنانچه گفته‌اند كه در حين نزول وحى اگر حضرت بر شترى سوار ميبودند آن شتر بواسطهء ثقلى كه حضرت را از استماع وحى بهم ميرسيد به زانو افتاده استطاعت و قدرت حركت نداشت و ميتواند كه مراد از ثقيل عظيم القدر باشد چنانچه چيز نفيس جليل را ثقل و ثقيل ميگويند و اين جملهء معترضه است ميان معلول و علت يعنى ميان قم الليل و ميان إِنَّ ناشِئَةَ اللَّيْلِ هِيَ أَشَدُّ وَطْئاً و ناشئه مشتق از نشأ است بمعنى برخواستن اگر بر مذكّر اطلاق كنند ناش ميگويند و بر مؤنث ناشئه و چون مراد درين جا عبادتيست كه در شب بجا مىآرند بنا برين ناشئه فرموده و چون قبل ازين امر بقيام ليل براى عبادت نمود در اينجا اشارت به علت آن مىكند و ميفرمايد كه بدرستى كه عبادت در شب و برخواستن در شب از مضجع و خوابگاه خود آن سخت‌تر است از روى كلفت و مشقت و هر عبادتى كه مشقت در آن بيشتر باشد فضل و ثواب آن بيشتر خواهد بود كه « افضل الاعمال احمزها اى اشقها » و بعضى گفته‌اند كه مراد از ناشئه نفس است يعنى نفسى كه در شب به جهت