بهاء الدين محمد بن شيخعلي الشريف اللاهيجي
18
تفسير شريف لاهيجى ( فارسى )
و هم خلق رقيق غذاهم النسيم » يعنى سائلى از حضرت صادق عليه السّلام پرسيد كه چه نوع شياطين صعود بر آسمان كردند و حال آنكه ايشان در خلقت و كثافت مانند مردمند و بتحقيق بودند ايشان كه بنامى كردند براى سليمان خانههايى كه عاجز بود از آن فرزندان آدم ؟ حضرت در جواب سائل فرمود كه : شياطين خود را غليظ و كثيف كردند براى سليمان چون مسخر او شدند و به نظر او و ساير مردم درآمده كارهاى دشوار به عمل آوردند و در واقع ايشان اجسام رقيقهء لطيفهاند كه نسيم غذاى ايشانست ، و مطابق اين حديث شريف بعضى از محققين گفتهاند كه : جنّ روحى چندند قوى متجسّد و بواسطهء لطافت اجساد و قوت ارواح قادرند بر تشكّل باشكال مختلفه و مزاولهء اعمال خارجه از وسع بشر ، و غذاى ايشان هوايى است متكيّف برائحهء طعام ، و استدلال صاحب كشّاف بعدم رؤيت جنّ به اين آيهء كريمه كه در باب عدم رؤيت شياطين واقع شده دلالت دارد بر آنكه ابليس و جنّ از يك نوع باشند و نسبت ابليس بجنّ چون نسبت آدم باشد به بشر چنانچه آيهء « كانَ مِنَ الْجِنِّ » مؤيد اينست و بعضى را اعتقاد اينست كه هر جنّ كه عاصى است مسمّى بشيطانست و اوّل كسى كه مسمّى بشيطان شد حارث نام داشت و گفتهاند كه : چون جنّ به صورت حيّه ظاهر شود ما دام كه كسى كه نظر به او داشته باشد غايب نتواند شد و مقيّد باشد . اللَّه اعلم بحقائق الامور . إِنَّا جَعَلْنَا الشَّياطِينَ بدرستى كه گردانيديم ما شيطان را أَوْلِياءَ لِلَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ دوستان مر آنان را كه ايمان نمىآرند يعنى حكم كرديم بدوستى ميان شياطين و ناگرويدگان به جهت جنسيت و تناسب ايشان با يكديگر ، و يا ما تخليه كرديم ميان ايشان و ابليس و اجبار نكرديم ايشان را كه مطيع شياطين بشوند بخلاف مؤمنين كه ايشان به جهت تدبّر در دلايل ماديه مستعدّ الطاف و توفيق الهى شده از وسوسه و فتنهء شيطان محفوظ ماندند . وَ إِذا فَعَلُوا فاحِشَةً كلمهء « تا » در « فاحشه » براى مبالغه است يعنى چون بكنند