انداخت مگر قليلى كه بوسيلهء لطف و توفيق الهى دست از آن راه برنداشتند . ثُمَّ لَآتِيَنَّهُمْ پس البته بيايم بديشان مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ از پيش ايشان وَ مِنْ خَلْفِهِمْ و از پس ايشان وَ عَنْ أَيْمانِهِمْ و از طرف راست ايشان وَ عَنْ شَمائِلِهِمْ و از طرف چپ ايشان گفته‌اند كه چون جهت فوق محل نزول رحمت است و اتيان از جهت تحت موجب وحشت بنا برين دو جهت مذكور نگرديد و از حضرت امام محمد باقر عليه السّلام از معنى اين آيهء كريمه سؤال كردند حضرت فرمود : « مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ » يعنى خوار و بىمقدار گردانم بر ايشان كار آخرت را « وَ مِنْ خَلْفِهِمْ » يعنى امر كنم ايشان را بجمع اموال و بخل ورزيدن بر آن از اداء حقوق واجبه و مندوبه تا بماند براى وارثان « وَ عَنْ أَيْمانِهِمْ » يعنى فاسد و تباه گردانم بر ايشان امر دين را بسبب تزيين و تحسين گمراهى و شبهات در نظر ايشان « وَ عَنْ شَمائِلِهِمْ » يعنى و بسبب دوست گردانيدن لذات و غالب ساختن شهوات را بر دلهاى ايشان وَ لا تَجِدُ و نيابى تو كه خداوند عالميانى أَكْثَرَهُمْ شاكِرِينَ بيشتر بنى آدم را شكر گويندگان نعمتهاى متواليهء متوافره و اطاعت كنندگان مر احكام متنازلهء متتاليه را ميتواند كه اين أخبار ابليس از جهت ظن او باشد و وجه ظن آنكه هر گاه او آدم عليه السّلام را با رتبهء رسالت و نبوت بخطيئه انداخته باشد ذريت او را كه بمراتب اضعف‌اند از او بطريق أولى بورطهء عدم شكر و اطاعت خواهد انداخت ، حق تعالى فرموده : « وَ لَقَدْ صَدَّقَ عَلَيْهِمْ إِبْلِيسُ ظَنَّهُ » و محتمل است كه چون شيطان در انسان مبدأ شر را متعدد ديده كه آن حواس خمس است و مبدأ خير را يكى يافته كه آن روح انسانى است بنا برين اين ظن كرده باشد و ميشايد كه شيطان اينمعنى را وقتى فرا گرفته باشد كه خداى تعالى آن را بملائكه اخبار مينموده . قالَ گفت خداى مر ابليس را : اخْرُجْ مِنْها بيرون رو از اين منزل رفيع مَذْؤُماً در حالتى كه باشى تو مذموم و معيوب مَدْحُوراً رانده شده از رحمت بىغايت