رضوان اللَّه عليه كه تكان بزرگ بعلماى آن عصر داده بلكه روش استنباط را عوض كرده چنان كه شواهد جليّه دالّ بر آنست از آن مشرب و مذاق برگشته و اين تفسير را طبق مذاق اهل حديث و روايت نوشته باشد توضيح اين اجمال آنكه اين نهضت و جنبش امين استرآبادى توجه عموم اهل علم و دانش را باحاديث و اخبار بيش از آنكه در سابق بوده متوجه ساخت ، پس علما در هر گوشه و كنار بنشر احاديث و اخبار و تأليف و تصنيف در آن باب پرداختند بالنتيجه محمدين ثلاثة اواخر موفق شدند تا وافى و بحار و وسائل را برشتهء تأليف آوردند ، و همچنين سيد ميرزاى جزائرى كتاب بزرگ جوامع الكلام را در اين باره نوشت و « عوالم العلوم » در رديف اينها تأليف شد الى غير ذلك ، پس هيچ استبعاد ندارد كه امر طبق احتمال مذكور بوده باشد و اينكه مصنف ( ره ) از محبوب - القلوب اسم نبرده براى عدم اهميت به آن بعد از رسيدن به اين مشرب و مذاق بوده باشد و اللَّه اعلم . اما نسبت به تمام شدن تأليف تفسير در هند شايد مؤلف نزديك به تمام شدن آن بهند رفته و كتاب را كه در دست تأليف بوده با خودش بهند برده و اجزاء آخر آن را در آنجا بپايان رسانيده باشد و اللَّه اعلم . قدمى فراتر نهيم شايد اين امر روشنتر شود از كلمات علماى تراجم دربارهء مؤلف ( ره ) معلوم شد كه وى رساله‌اى در باب عالم مثال دارد و چون آن مشهورترين تأليفات وى بوده بذكر آن اكتفاء نموده‌اند اكنون ببينيم در اين تفسير از آن رساله نام برده شده است يا نه ؟ چون نگاه مىكنيم مىبينيم در چندين جا از رسالهء مثاليه نام برده شده است پس لازم است بتفصيل به آن موارد اشاره كنيم شايد اينمطلب بوسيلهء اين تحقيق روشنتر شود .